1. Ocean Watersheds (~2008):

Μία από τις βασικότερες, και πλέον βαθιά ριζωμένες οπτικές συνήθειες της πλειοψηφίας των χαρτογράφων είναι η επικέντρωση στις χερσαίες μάζες, για προφανείς πρακτικούς λόγους. Ο συγκεκριμένος χάρτης, ο οποίος ανήκει σε μια κατηγορία που ονομάζεται CSNB (Constant-Scale Natural Boundary maps – περισσότερα μπορείτε να διαβάσετε σε αυτό το blog), αντιτάσσεται σε αυτήν, αφήνοντάς τις ηπείρους σχεδόν στο background, υποχρωματισμένες, κατακερματισμένες, παρουσιάζοντας τους ωκεανούς ως το κυρίαρχο συνεχές. Πέρα από αυτό, η κεντρική θέση του Νοτίου Πόλου καταρρακώνει προσπάθειες παραδοσιακής χωροθέτησης των σημείων του ορίζοντα, όπως άλλωστε συμβαίνει με όλες τις πολικές χαρτογραφικές προβολές. Άλλο ένα πανέμορφο δείγμα CSNB χάρτη μπορείτε να δείτε εδώ.

Ο χάρτης σε πλήρης ανάλυση εδώ.

2. Marshall Islands Stick Maps (~1920):

Η απεικόνιση του στέρεου αναγλύφου, είτε χερσαίου είτε υποθαλάσσιου, είναι το πλέον σύνηθες στην χαρτογραφία. Στην χειρότερη υπάρχει έστω το περίγραμμα των χερσαίων μαζών στους συμβατικούς χάρτες. Από την άλλη, αυτό το περίεργο σύμπλεγμα ξύλων και κοχυλιών από τα νησιά Μάρσαλ είναι δείγμα ενός χάρτη ναυσιπλοΐας, ο οποίος αποτυπώνει τους ωκεάνιους μηχανικούς κυματισμούς (ocean swells) που επικρατούν στην περιοχή στην οποία αναφέρεται. Το συναρπαστικό του χάρτη έγκειται ακριβώς στο ότι επικεντρώνεται μόνο σε ένα τύπο πληροφορίας, αγνοώντας τυπικές για εμάς συμβάσεις πληροφορίας υποβάθρου, όπως το ανάγλυφο ή το περίγραμμα χερσαίων μαζών, επικεντρώνοντας αντί αυτού στην λειτουργικά απαραίτητη πληροφορία.

Ο χάρτης σε πλήρης ανάλυση εδώ.

3. McArthur’s Universal Corrective Map of the World (1979):

Η τοποθέτηση του Βορρά στο πάνω μέρος του χάρτη είναι μια βαθιά ριζωμένη παράδοση στην νεότερη ιστορία της δυτικής χαρτογραφίας, σαφώς φορτισμένη ιδεολογικά και ιστορικοπολιτικά. Ο Αυστραλός Stuart McArthur είναι υπεύθυνος για τον μάλλον διασημότερο σύγχρονο χάρτη που δεν ακολουθεί την παραδοσιακή χωροθέτηση των σημείων του ορίζοντα: έχει τον Νότο στο επάνω μέρος, και μια ματιά αρκεί να δείξει το πόσο έχουμε συνηθίσει σε μια αυθαίρετη μεν, διόλου αθώα διαχρονικά δε, επιλογή. Ένας πολιτικός στην έμπνευση και υλοποίηση του χάρτης.

4. Japanese Woodblock World Map (1785):

Ένα άλλο πολύ διαδεδομένο μοτίβο της νεότερης δυτικής χαρτογραφίας είναι η κεντρική θέση της Ευρώπης στον παγκόσμιο χάρτη, άλλη μια επιλογή πλήρως φορτισμένη ιδεολογικά και ιστορικοπολιτικά, ουσιωδώς πολιτισμοκεντρική. Αυτός ο Ιαπωνικός χάρτης του 1785, αντίγραφο του θρυλικού κινέζικου χάρτη Kunyu Wanguo Quantu (στην δημιουργία του οποίου συμμετείχε και ο Ιταλός Matteo Ricci), έχει ως κεντρικό του σημείο την Άπω Ανατολή, με την Ευρώπη εξορισμένη στην πάνω αριστερά γωνία. Οι ίδιοι οι Κινέζοι αντιλαμβάνονταν τον κόσμο ως έχοντα 5 σημεία κατευθύνσεων, τα τέσσερα γνωστά και το Κέντρο, το οποίο αντιστοιχούσε με την ίδια την Κίνα, η οποία προφανώς έπρεπε να έχει την κεντρική θέση σε κάθε χάρτη².

Ο χάρτης σε πλήρης ανάλυση εδώ.

5. Idrisi World Map (1154):

Ένας συγκερασμός των δυο προηγούμενων συμβάσεων, ο χάρτης του μουσουλμάνου γεωγράφου του 12ου αιώνα Al-Idrisi είναι δείγμα μιας μη δυτικής παράδοσης, με τον Νότο να βρίσκεται στο επάνω μέρος, ενώ το κέντρο να συμπίπτει σχεδόν με τη Μέκκα.

Ο χάρτης σε πλήρης ανάλυση εδώ.

6. The Sigüenza Map (16ος αιώνας):

Είναι λίγο πολύ κοινή σύμβαση πως η μεγάλη πλειοψηφία των χαρτών με τους οποίους ερχόμαστε σε επαφή δεν εμπεριέχουν κάποιον χρονικό παράγοντα και επικεντρώνονται αποκλειστικά στο χωρικό, σαν να είναι στιγμιότυπα εντός της ροής του χρόνου. Αυτή η φαινομενική αχρονικότητα στο περιεχόμενο του χάρτη έχει ρίζες (και) στην Αναγέννηση και το Διαφωτισμό – οι περισσότεροι μεσαιωνικοί χάρτες εμπεριείχαν και χρονική διάσταση (για περισσότερα ανατρέξτε στο The Darker Side of the Renaissance³ και στο History of Cartography⁴). Ο συγκεκριμένος χάρτης των Αζτέκων περιλαμβάνει χωρική και χρονική διάσταση, απεικονίζοντας την αποδήμηση του λαού από τη μυθική κοιτίδα Aztlan στο Tenochtitlan. Η χρονική διάσταση εντοπίζεται στα απεικονιζόμενα γεγονότα που διαδραματίζονται κατά τη διάρκεια του μυθικού αυτού ταξιδιού.

Ο χάρτης σε πλήρης ανάλυση εδώ.

7. Square & Stationary Earth (1893):

Η σφαιρικότητα της Γης είναι κάτι που υπονοείται ή εμφανίζεται ξεκάθαρα σε πρακτικά όλους τους παγκόσμιους χάρτες της νεότερης εποχής. Ο συγκεκριμένος χάρτης είναι μια από τις ελάχιστες εξαιρέσεις, μια από τις τελευταίες απόπειρες για απεικόνιση μιας τετράγωνης και στατικής (και, μεταξύ μας, ελαφρώς ρουλετοειδούς) Γης. Υπεύθυνος για αυτό το ανακριβές μεν, πανέμορφο δε έργο τέχνης είναι ο Αμερικανός Orlando Ferguson.

Ο χάρτης σε πλήρης ανάλυση εδώ.

8. Surrealistic Map of the World (1929):

Κάτι που αναμφισβήτητα είναι συνυφασμένο με τους σύγχρονους χάρτες είναι η (φαινομενική) αίσθηση της αντικειμενικότητας και της αυθεντίας, της επιστημονικότητάς τους. Σε αυτόν τον χάρτη του Μεσοπολέμου, κάποιος από τους Ντανταϊστές (πιθανολογείται ο Paul Éluard) εναντιώνεται σε αυτή την αίσθηση, αποτυπώνοντας τον κόσμο μέσω υποκειμενικής ματιάς. Το αποτέλεσμα περιέχει έναν τρελαμένο ισημερινό (χλευάζοντας την καθώς πρέπει κανονικότητα του επιστημονικού πλέγματος των μεσημβρινών και παραλλήλων), και δυσαναλογίες μεταξύ πραγματικών και αποτυπωμένων μεγεθών, τόσο χωρών, όσο και ολόκληρου του νοτίου ημισφαιρίου. Κυκλοφορούν κάποιες αναλύσεις του, εδώ είναι μια καλή αφετηρία.

9. Burmese map of the world (1906):

Για κλείσιμο άφησα αυτόν τον πανέμορφο βιρμανικό (πιθανότατα με επιρροές από μεσαιωνική ευρωπαϊκή χαρτογραφία) παγκόσμιο χάρτη, ο οποίος βρίσκεται στο βιβλίο The Thirty-Seven Nats — A Phase of Spirit-Worship prevailing in Burma, του Άγγλου Sir Richard Carnac Temple. Ο χάρτης περιέχει στοιχεία τοπικής κοσμογονίας, εμπλουτίζοντας το χωρικό με το χρονικό στοιχείο, θυμίζοντας έτσι τόσο τον προαναφερθέντα χάρτη των Αζτέκων, όσο και τους μεσαιωνικούς Mappa Mundi, ακόμη και στην λάθος για τα σημερινά δεδομένα προοπτική και αναλογία.

Βιβλιογραφία:

Λογοτεχνία:

Ο άλιωτος και άλλες ιστορίες με βρυκόλακες, Γιώργος Θάνος (Επιμέλεια) (Ροές, 2024): Δεκατρία διηγήματα που αποπνέουν έντονα τη λαογραφική ατμόσφαιρα της προβιομηχανικής Ελλάδας, των Παραδόσεων του Πολίτη, των καταχανάδων και της αγριευτικής υπαίθρου. Μια ατμόσφαιρα γεμάτη απειλητικές μη ανθρώπινες δυνάμεις, που αρθρώνουν έναν κόσμο ολοζώντανο σε κάθε του έκφανση. Ανυπομονώ να διαβάσω και την επόμενη συλλογή της άτυπης αυτής σειράς (Η χτυπημένη και άλλες ιστορίες με φαντάσματα) που μόλις κυκλοφόρησε. Περισσότερα εδώ.

Αυτός ο χειμώνας, Δημήτρης Καρακίτσος (αντίποδες, 2024): Ο πρωταγωνιστής αναλαμβάνει να φυλάει ένα έρημο χωριό για τον χειμώνα – μένει μόνος του στο βουνό, στο χιόνι, στη φύση. Το premise και μόνο αρκεί για να με μαγέψει, πόσο δε μάλλον όταν υπάρχει μια λιτή, νηφάλια γραφή που αντικρίζει τη φύση με σεβασμό και δέος, αντλεί από καταστάσεις γνώριμες για όσους έχουν κάποια επαφή με την ορεινή επαρχία, ανακατεύει ρεαλιστικές ιστορίες με παραμυθένιες αφηγήσεις και εικονογραφεί με αξέχαστο τρόπο τα δύο περιβάλλοντα του πρωταγωνιστή: τόσο το ορεινό τοπίο όσο και το εσωτερικό του σπιτιού. Περισσότερα εδώ.

Κεχριμπαρένια Έρημος, Ιωάννα Μπουραζοπούλου (Καστανιώτης, 2019): Το δεύτερο μέρος της τριλογίας του Δράκου της Πρέσπας μάς μεταφέρει στη Βόρεια Μακεδονία, όπου πιάνει το νήμα της ιστορίας όχι από εκεί που το άφησε η Κοιλάδα της λάσπης, αλλά περίπου εκεί από όπου είχε ξεκινήσει. Διατηρώντας το εξαιρετικό world-building, το μυστήριο και τους καταιγιστικούς ρυθμούς, η Κεχριμπαρένια έρημος από τη μία ταιριάζει οργανικά στις πτυχές του πρώτου βιβλίου (παρά την εξαντλητική ανυδρία μετά την υγρασία της Κοιλάδας της λάσπης), αλλά παράλληλα στέκεται ως εξαιρετικό αυτόνομο έργο, με ουσιαστικά διαφορετικό χαρακτήρα από το πρώτο βιβλίο.

Μυστήρια Πράματα: Ξυλόκαστρον & Πέριξ, Θανάσης Πετρόπουλος (Jemma, 2025): Τα φετινά, τέταρτα κατά σειρά Μυστήρια Πράματα, επανέρχονται στο φορμάτ της «συλλογής διηγημάτων», με όλα τα γνώριμα στοιχεία: καυστικό χιούμορ, ζοφερό φολκλόρ, το αγαπητό πρωταγωνιστικό δίδυμο. Οι πέντε ιστορίες του τεύχους έχουν ικανό θεματικό εύρος, μιας και φτάνουν από έναν πιθανό απόκρυφο λόγο για τη διάνοιξη της διώρυγας του Ισθμού Κορίνθου μέχρι την επαφή με μια από τις νεράιδες που μπορούν να κλέψουν τη μιλιά των αρσενικών. Πετρόπουλος όλο και καλύτερος τεύχος το τεύχος.

Ουγκέτσου Μονογκατάρι: Ιστορίες της σελήνης μετά τη βροχή, Ueda Akinari (Άγρα, 2022): Μια συλλογή διηγημάτων που άπτονται του υπερφυσικού δια της θρησκευτικής και μυθολογικής οδού, με αρκετή έμφαση στην ιστορία (θρυλική και μη) της Ιαπωνίας (ειδικά για αυτό είναι πολύ χρήσιμη τόσο η εισαγωγή όσο και οι πολυάριθμες σημειώσεις του μεταφραστή). Φαντάσματα, χθόνιες ερπετόμορφες οντότητες, πτωματοφάγοι μοναχοί, μεταμορφώσεις, μικροσκοπικοί θεοί - το βιβλίο είναι ένα tour de force της θρυλικής Ιαπωνίας. Περισσότερα εδώ.

Οι ιτιές, Algernon Blackwood (δώμα, 2025): Διάβασα για τρίτη φορά τις Ιτιές, πρώτη φορά στα ελληνικά, και αυτό το πλωτό ταξίδι δύο φίλων κατά μήκος του ερημικού Δούναβη, παραμένει ένα από τα κορυφαία έργα υπαινικτικού αφύσικου τρόμου, μια κορυφή που ο ίδιος ο Μπλάκγουντ δεν κατάφερε ποτέ να ξαναφτάσει. Αριστούργημα.

Τζον Σάιλενς: Αρχαίες μαγείες κι άλλες απόκρυφες υποθέσεις, Algernon Blackwood (Στοχαστής, 2025): Λατρεύω τους occult detectives, την πλέξη του υπερφυσικού με την ερευνητική μεθοδολογία. Στην περίπτωση του Τζον Σάιλενς, οι Αρχαίες Μαγείες και η Μυστική Λατρεία (δύο από τις ιστορίες που περιλαμβάνει η συλλογή) είναι από τις πιο ωραίες ιστορίες τρόμου που έχουν γραφτεί, και η προσεγμένη μετάφραση στα ελληνικά ήταν κάτι που έλειπε. Περισσότερα εδώ.

Κάποιοι δεν πεθαίνουν ποτέ, Dana Grigorcea (Κίχλη, 2024): Δύσκολα κατατάξιμο, το έργο ακροβατεί ανάμεσα στον ατμοσφαιρικό τρόμο (τον οποίο καταφέρνει πολύ καλά) και την κοινωνικοπολιτική κριτική (με έμφαση στην μετακομμουνιστική εποχή της χώρας), ενώ ασχολείται και με ζητήματα διαμόρφωσης ιστορικής και εθνικής αντίληψης και συνείδησης. Μπόλικο χιούμορ, εξαίσια γραφή, τεχνικά το μυθιστόρημα είναι άρτιο. Βιβλίο που επιστρέφει συχνά πυκνά στο μυαλό μου από τότε που το τελείωσα. Περισσότερα εδώ

Twilight Falling, Paul S. Kemp (Wizards of the Coast, 2003): Κάθε λίγα χρόνια επιστρέφω στα Forgotten Realms και τις νουβέλες τους, μιας και ο κόσμος αυτός, στον οποίο έχω περιπλανηθεί όσο κανέναν άλλον, έχει ιδιαίτερη θέση στην καρδιά μου. Το Twilight Falling του Kemp είναι ένα πολύ καλογραμμένο RPG μυθιστόρημα (κάτι όχι ιδιαιτέρως συνηθισμένο), με πολύ καλοδουλεμένη πλοκή γεμάτη ανατροπές, μαεστρικό ρυθμό και αρκετά ενδιαφέροντες χαρακτήρες. Συν τοις άλλοις αγγίζει και μια θεματική στην οποία είχα αδυναμία παλιά (shades), ενώ η χωρική τοποθέτηση στα Ανατολικά Heartlands εγείρει κύματα νοσταλγίας. Περισσότερα εδώ.

Death’s Master, Tanith Lee (DAW, 1979): Ένα ακόμα εξαιρετικό βιβλίο της Τάνιθ Λι, αυτή τη φορά περισσότερο σπονδυλωτό μυθιστόρημα αντί για συλλογή διηγημάτων. Η γλώσσα και ο τρόπος γραφής για μια ακόμα φορά είναι σε πολύ ψηλά επίπεδα, η θλίψη ξανά πανταχού παρούσα. Θα την ήθελα να έχει εναντιωθεί κάποια στιγμή σε κυρίαρχες αξίες (πχ το αναπόφευκτο του θανάτου και η τιμωρία όσων προσπαθούν να του ξεφύγουν, ή την τραγωδιολαγνεία όσον αφορά τους πρωταγωνιστές) αλλά όπως και να χει, θεσπέσιο ανάγνωσμα. Περισσότερα εδώ.

The Girl, The Priest, and the Devil, Theo Prasidis (Dead Sky Publishing, 2025): Graphic novel που εκκινεί θεματικά από μια αρκετά γνωστή εγχώρια παράδοση και διαδραματίζεται σε ένα ελληνικό χωριό κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας. Για όσους έχουν διαβάσει προηγούμενα έργα του Θοδωρή, υπάρχουν γνώριμα στοιχεία: έντονο αντικληρικό πνεύμα, δυναμική γυναικεία παρουσία, ευαισθησία στον χειρισμό των χαρακτήρων αλλά και αρκετό αίμα και gore εκεί που πρέπει. Χρησιμοποιώντας μια πολύ καλοστημένη μη γραμμική αφήγηση σε τρία μέρη, το έργο καταλήγει να χτίζει ένα πανέμορφο φολκλορικό και φεμινιστικό αφήγημα που (προφανώς) βουτάει στα νερά του folk horror. Έργο διαμάντι, ελπίζω να το δούμε σύντομα μεταφρασμένο και στα ελληνικά.

Ring, Kōji Suzuki (Vertical, 1991): 25 χρόνια αφότου είδα την ταινία (από την οποία δεν θυμόμουν τίποτα) διάβασα το βιβλίο, το οποίο ήταν αναπάντεχη έκπληξη. Ιδιοφυής σύλληψη όσον αφορά την ιδέα στον πυρήνα του, και μαεστρική εκτέλεση που πλοηγείται εξαιρετικά από τον τρόμο στην έρευνα και πάλι πίσω. Μια πολύ φρέσκια στροφή για τον κοσμικό τρόμο της εποχής που γράφτηκε το βιβλίο.

Death Angel’s Shadow, Karl Edward Wagner (Warner Books, 1973): Δύο νουβέλες και ένα διήγημα που αποδεικνύουν για μια ακόμη φορά πως ο Wagner είναι μεγάλος μάστορας της literary sword and sorcery λογοτεχνίας (ειδικά στην πιο μικρή φόρμα), με απολαυστική γραφή γεμάτη ατμόσφαιρα και όσα πλουμίδια χρειάζονται. Κορυφαία ιστορία το Reflections for the Winter of My Soul (τι τίτλος) με τη χειμερινή ατμόσφαιρα και το κλειστοφοβικό σκηνικό, μα και τα άλλα δύο αφηγήματα στέκονται πολύ ψηλά.

Μη Λογοτεχνικά:

Ελληνικά Παραμύθια Α’, Οι Παραμυθοκόρες, Άννα Αγγελοπούλου (Εστία, 1991): Τα δικά μας παραμύθια των Γκριμ. Στον τόμο αυτό η Άννα Αγγελοπούλου συγκεντρώνει πολυάριθμα παραμύθια με κεντρικό άξονα τη γυναικεία φύση των πρωταγωνιστριών. Εξαιρετικό ενδιαφέρον έχει η πρωτόλεια, καθόλου γυαλισμένη φύση τους, η οποία περιλαμβάνει σκληρές, γκροτέσκες εικόνες που κινούνται από εφευρετικότατους θανάτους μέχρι ανθρωποφαγία και τελετουργικά που μονάχα ως μαγικά μπορούν να χαρακτηριστούν (πχ. το πολυήμερο λιβάνισμα ενός κρανίου). Περισσότερα εδώ.

Το τραγούδι των Νιμπελούνγκεν (Στοχαστής, 2009): Μεσαιωνικό έπος που αποτέλεσε μια αφετηρία για τον Βάγκνερ και την ομώνυμή όπερά του. Το κείμενο με συνεπήρε με την ρέουσα δομή, τον πολύ ιδιαίτερο ρυθμό, την απολαυστική φωνή του αφηγητή, την καταιγιστική πλοκή, την εξαιρετική δουλειά του μεταφραστή και τα πολλά αξιομνημόνευτα σκηνικά. Άκρως προτεινόμενο. Περισσότερα εδώ.

Ουελελέ: Ανάλεκτα από τον τέταρτο κόσμο, Νίκος Κούρκουλος (Στάσει Εκπίπτοντες, 2024): Συλλογή από πολύ ενδιαφέροντα άρθρα ευρύτερου ανθρωπολογικού ενδιαφέροντος, με ζωηρά πολιτικό άξονα και ζωντανή γλώσσα με ικανές ποσότητες χιούμορ. Μεγάλο εύρος θεματικής που κινείται από τους δήθεν εξαφανισμένους ιθαγενείς της Τανζανίας μέχρι την αποδόμηση του Collapse του Diamond (βλ. και το φοβερό Η Αυγή των πάντων), την κλιματολογική καταστροφολογία και τη μεσογειακή διατροφή.

Αλλόκοτος ελληνισμός: Δοκίμιο για την οριακή εμπειρία των ιδεών, Νικήτας Σινιόσογλου (Κίχλη, 2016): Ουτοπική παγανιστική σκέψη, διαφωτισμένη βλασφημία και αίρεση, θηριώδης πλαστογραφία, αποτελούν κάποιες από τις παρεκκλίσεις με τις οποίες καταπιάνεται το βιβλίο. Απολαυστικά γραμμένο ανάγνωσμα που φέρνει στο φως επτά πολύ ενδιαφέρουσες προσωπικότητες του ελλαδικού χώρου, μαζί με τα άκρως γοητευτικά νήματα της πνευματικής τους δραστηριότητας. Περισσότερα εδώ

Η ακύρωση του μέλλοντος, Mark Fisher (αντίποδες, 2024): Εξαιρετική συλλογή κειμένων που καταπιάνονται με τον ύστερο καπιταλισμό και τους τρόπους που εδραιώθηκε μετά τη δεκαετία του 1970, εστιάζοντας στο πώς οικειοποιήθηκε την πολιτισμική παραγωγή και την αντικουλτούρα, πεδία όπου η Αριστερά ηττήθηκε επειδή δεν τα θεώρησε αρκετά σοβαρά ή/και εχθρικά με την ιδεολογία της. Κορυφαίες στιγμές τόσο η εισαγωγή και ο επίλογος (ψυχεδελικός κομμουνισμός), όσο και το φοβερό προτελευταίο κεφάλαιο “Βγαίνοντας από το κάστρο των βρυκολάκων”. Κατατοπιστικότατο και το επίμετρο του μεταφραστή. Περισσότερα εδώ.

Για την εξαφάνιση των τελετουργιών: Μια τοπολογία του παρόντος, Byung-Chul Han (Όπερα, 2024): Με αφετηρία την τελετουργική συμπεριφορά και τον ρόλο της σε διάφορους τομείς της ζωής, ο Byung-Chul Han εστιάζει σε διάφορες πτυχές της νεωτερικότητας και μετα-νεωτερικότητας, ανιχνεύοντας τους τρόπους που ο νεοφιλελευθερισμός, ως κυρίαρχος τρόπος πολιτικής οργάνωσης σε παγκόσμιο επίπεδο, έχει διαβρώσει και αποσυντονίσει την ανθρώπινη ύπαρξη, από την προσωπικότητα μέχρι τον έρωτα. Βιβλίο-μανιφέστο, σε κατάλληλο μέγεθος για επαναναγνώσεις.

Less Is More: How Degrowth Will Save the World, Jason Hickel (William Heinemann, 2020): Οποιοδήποτε βιβλίο καταφέρεται ενάντια στη μανία για ανάπτυξη είναι ένα βιβλίο απαραίτητο για την εποχή μας. Πόσο μάλλον όταν αυτό βασίζεται σε εμπεριστατωμένη έρευνα και στοιχεία, αποκαλύπτει την πλάνη της πράσινης ανάπτυξης, του τρόπου με τον οποίον ο καπιταλισμός έχει λεηλατήσει τον πλανήτη αρθρώνοντας ένα παρανοϊκό δίκτυο εκμετάλλευσης, και του τρόπου που η καρτεσιανή διχοτόμηση του κόσμου φέρει τεράστιο βάρος για την όλη κατάσταση, για να καταλήξει τελικά στον ανιμισμό που ως τρόπος σκέψης μπορεί να στηρίξει τα θεμέλια ενός εναλλακτικού τρόπου οικονομικής και πολιτικής άρθρωσης του κόσμου. Δεν λέει πολλά που δεν ήξερα, αλλά τα οργανώνει με ωραίο και εύληπτο τρόπο.

Dolmenwood (Player’s Book, Campaign Book, Monster Book), Gavin Norman (Exalted Funeral, 2025): Μακράν τα κορυφαία RPG βιβλία της χρονιάς. Ένας κόσμος που θυμίζει μια σκοτεινότερη αντανάκλαση του Δάσους του παραμυθιού, μπολιασμένος με άπλετο ευρωπαϊκό φολκλόρ που δείχνει πώς όταν οι κανόνες πλεχτούν αρμονικά με τον κόσμο, τότε έχουμε αριστουργήματα – από το φανταστικό ημερολόγιο μέχρι τις μικρές ιστορίες/βίους αγίων που συνοδεύουν κάθε clerical spell, από την εξαντλητική περιγραφή του Δάσους μέχρι τα πλάσματα που το πλαισιώνουν.

Cecil Williamson’s Book of Witchcraft: A Grimoire of the Museum of Witchcraft, Steve Patterson (Troy Books, 2015): Ο Cecil Williamson, δημιουργός και ιδιοκτήτης του Boscastle Museum of Witchcraft, ήταν μια αφανής μα πολύ ενδιαφέρουσα μορφή της βρετανικής μαγείας του εικοστού αιώνα: υπήρξε μέχρι και μέλος της MI6 κατά τον δεύτερο παγκόσμιο, ενώ υπήρξε γνώριμος πολλών θρυλικών αποκρυφιστών, ανάμεσα σε αυτούς και του Gerald Gardner, ιδρυτή της Wicca. Το βιβλίο αυτό καταπιάνεται με τη ζωή και τα γραπτά του. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και το τελευταίο μέρος του βιβλίου, όπου σκιαγραφείται η (σε μεγάλο βαθμό ανιμιστική) κοσμοθεώρηση και το μαγικό σύστημα του Williamson.

15. Necromantic Worship – Necromantic Worship

Το The Tempering of Erevos με το οποίο μας είχαν teaseάρει τον νέο δίσκο είναι και το κορυφαίο κομμάτι. Ο υπόλοιπος δίσκος είναι πολύ καλός, βράζει με το πνεύμα των Necromantia, αλλά κάτι του λείπει από τη συνθετική δεινότητα των demo. Όπως και να ‘χει, απολαυστικό άκουσμα από τα μπουντρούμια.

14. Black Lesbian Fishermen – The 12 Kalikantzari of Christmas

Τα κομμάτια εμφανίστηκαν το περσινό δωδεκαήμερο, αλλά κυκλοφόρησαν το 2025. Εδώ έχουμε ένα ψυχεδελικό avant-garde μείγμα ηλεκτρονικής, ambient και φολκ μουσικής που θεματικά αντλεί από την καλικατζαροπαράδοση. Πολύ ιδιαίτερο και ατμοσφαιρικό άκουσμα.

13. Ringlorn – Tales of War and Magic

Σαφής βελτίωση σε όλους τους τομείς σε σχέση με το demo, οι δικοί μας Ringlorn παρουσιάζουν με το ντεμπούτο τους έναν πολύ καλό δίσκο επικολυρικής μουσικής που προσκυνάει τους Warlord, δίχως να γίνεται στείρος καθρέφτης των δημιουργημάτων του Tsamis. Η συνθετική προσέγγιση δεν είναι πολύπλοκη, μα καταφέρνει να είναι αξιομνημόνευτη, κάτι διόλου εύκολο. Από τους δίσκους που έπιασα να σιγοτραγουδάω περισσότερο φέτος.

12. The Lord Weird Slough Feg – Traveller Supplement 1: The Ephemeral Glades

Αγέραστοι συνθετικά οι Slough Feg, συνεχίζουν να γράφουν άκρως συναρπαστική μουσική που συνδυάζει την τραχύτητα με την κοχλαστή ευελιξία – σαν τον war spasm του Slaine δηλαδή. Η μικρότερη φόρμα του EP ίσως τους πάει, μιας και η πληθωρικότητα που επικρατεί είναι κάπως πιο διαχειρίσιμη από τον ακροατή. Επίσης, δεν μπορώ παρά να χαμογελάσω με το ότι παίρνουμε το πρώτο supplement του Traveller, και ελπίζω σε πολλά περισσότερα.

11. Vollmondprozession – Lazarus

Για το βιντεοκλίπ του ομώνυμου κομματιού είχα γράψει: “Για να φτιάξεις ένα καλό black metal βιντεοκλίπ αρκούν καμπόσα φουντωτά έλατα, μισό μέτρο χιόνι που να αστράφτει στο φως του χειμωνιάτικου ήλιου, και η πλάτη ενός κακόμοιρου που κουβαλάει όλη μέρα ένα δεμάτι ξύλα για τους αφέντες του, τους μαύρους μάγους. Άλλωστε η επαναληπτικότητα είναι εγγενές συστατικό του είδους.” Κάπως έτσι και για ολόκληρο το Lazarus: ένας δίσκος υψίσυχνου, υπνωτικού black metal με κυκλική λογική. Εντός της χιονοθύελλας.

10. ξόρκι – Χειραψία με τον Σατανά

Το ξόρκι συνεχίζει στη synthpunk κατεύθυνση της Γης των μεγάλων μανιταριών, με άκρως εθιστικές συνθέσεις και διαβολεμένα καλή διάθεση. Ο δε Σατανικός Πανικός είναι αριστούργημα, δίχως τα υπόλοιπα κομμάτια να υπολείπονται ιδιαιτέρως. Από τα μεγάλα σατανικά έπη των ημερών μας.

9. Exterior Palnet – Haragma II

Κροάτες που παίζουν ένα τεταμένο και τεχνικό (οριακά intelligent;) black metal, οι οποίοι κάνουν ένα πολύ απλό μα όχι προφανές πράγμα: όταν βρίσκουν ένα λυσσασμένο riff που σε καλεί σε κουβάλημα αόρατων πορτοκαλιών, δεν φοβούνται να το τραβήξουν όσο πάει, να προβούν σε μια επιπλέον αναδίπλωση που δεν περιμέναμε μα τόσο λαχταράγαμε – κάτι τόσο ταιριαστό μα σπάνιο στο black metal.

8. Anglachel – Of the Sea-Longing and the Journey to the West

Νέος δίσκος για το ντόπιο dungeon synth project που έχει ξεπεράσει προ πολλού τα σύνορα λόγω ποιότητας, έμπνευσης, αισθητικής ορθότητας και μέτρου στη συχνότητα κυκλοφοριών. Αυτό που κάνει τον Anglachel να ξεχωρίζει και εδώ δεν είναι μόνο η θεματολογία που αντλείται από τα γραπτά του Τόλκιν, αλλά το ότι εδώ έχουμε έναν ουσιώδη συντονισμό με το πνεύμα της Μέσης Γης, αντίστοιχο (τηρουμένων των αναλογιών) με αυτόν των Summoning, ψήγματα των οποίων ανιχνεύονται ως δημιουργικά μεταβολισμένες επιρροές, όπως για παράδειγμα στο δεύτερο κομμάτι, The Battle of Cirith Thoronath, όπου δεν μπορώ να μην ανατριχιάσω ευχάριστα με την αναθύμιση του μελαγχολικού αριστουργηματικού βασικού riff από το The Glory disappears.

7. Teitanblood – From the Visceral Abyss

Έρπον, αλλοπρόσαλλο και παρανοϊκό θανατικό χάος που απαιτεί τόλμη για να αναμετρηθεί κανείς μαζί του και να καταφέρει να διαπεράσει το κοχλάζον περίβλημά του ώστε να κοινωνήσει τα μυστικά που ρέουν στις αρτηρίες του. Εκ πρώτης όψεως άλυτος γρίφος, ανταμείβει την κάθε προσεκτική επαφή μαζί του.

6. Onirik – Curling Serpents Under Stone

Πορτογάλος με μπόλικη δισκογραφία, που όμως δεν με είχε ξετρελάνει. Εδώ όμως καταφέρνει να πιάσει αρκετά εθιστικά κάτι από το μελωδικό και φασματικό μαύρο πνεύμα των Gehenna των δυόμισι πρώτων δίσκων, με έμφαση στις αξιόλογες κιθάρες. Το ατμοσφαιρικό black metal του σήμερα στον νιοστό βαθμό συναρπαστικότητας.

5. Iron Griffin – Gate Tower

Παρά την (ευτυχώς προσωρινή) απουσία της Maija από τα φωνητικά, οι Iron Griffin συνεχίζουν να γράφουν φανταστική sword & sorcery μουσική. Μπορεί να μην πιάνει τις συνθετικές κορυφές του Storm of Magic, αλλά μιλάμε για διαφορετικές κλίμακες: ένα EP τριών κομματιών όπου τα πάντα, από τις μελωδίες και τα φωνητικά του Oskari μέχρι το εξώφυλλο ζέχνουν πηγαίο.

4. Angel of Damnation – Ethereal Blasphemy

Το doom metal που λατρεύω: με έντονους τους Candlemass και τους Solitude Aeturnus, το επικό δραματικό συναίσθημα δηλαδή, αλλά και μια αξιαγάπητη pulp σατανίλα να διατρέχει ολόκληρο τον δίσκο, προσδίδοντας μια νότα trickster ειρωνείας. Το Anal Worship of the Goat που κλείνει τον δίσκο θέτει πολύ σοβαρή υποψηφιότητα για κομμάτι της χρονιάς, δίσκος απόλαυση.

3. Precentor – Eternal Life

Στην αντίπερα όχθη από τους Angel of Damnation, εδώ έχουμε larger than life χριστιανικό doom, που αναβλύζει σοβαρότητα ακραιφνώς επικό τρόπο. Οράματα ενός ξεχασμένου μοναστηριού ανάμεσα σε βράχους και σύννεφα, όπου εκκλησιαστικοί ύμνοι επικαλούνται την υπερβατικότητα των ουρανών. Ανυπομονώ για ολοκληρωμένο δίσκο τους.

2. Exxûl – Live Rehearsal 05.27.25


Το ότι οι Noor είναι μεγάλη μπάντα είναι πλέον γνωστό. Αυτό που δεν ήξερα μέχρι το καλοκαίρι είναι ότι ο τραγουδιστής τους, μαζί με άλλους μερακλήδες Καναδούς έφτιαξε τους Exxûl (όλα σωστά, από το διπλό xx μέχρι την λατινική περισπωμένη στο u), ένα συγκρότημα που μέχρι στιγμής έχει κυκλοφορήσει μόνο ένα live rehearsal, το οποίο έχει ένα intro (Track 1), ένα δεκάλεπτο κομμάτι (Track 2), και μια διασκευή στο Secrets of Steel. Το Track 2, βουτηγμένο στη μυσταγωγία των πραγματικά επικών στιγμών των Manowar (δεν είναι τυχαία η επιλογή κομματιού για διασκευή) και άλλων βραδύκαυστων επικών μαστόρων (όπως για παράδειγμα οι Dark Quarterer και οι Cirith Ungol στα πιο αργόσυρτά τους), αρκεί για να στείλει την λακωνική αυτή κυκλοφορία στη δεύτερη θέση της φετινής χρονιάς.

1. Black Sword Thunder Attack – Black Sword Thunder Attack

Ανυπομονούσα χρόνια για αυτόν τον δίσκο, όπως όλοι όσοι ακούσαμε τα ντέμο τους, και οι Θεσσαλοί (από την Καλαμπάκα συγκεκριμένα) με το παράδοξο μα τόσο ΣΩΣΤΟ όνομα όχι μόνο δεν απογοήτευσαν αλλά ξεπέρασαν κάθε προσδοκία. Ο επικός δίσκος της χρονιάς, ίσως και των τελευταίων πέντε ετών, καταφέρνει να μεταβολίσει δημιουργικά (μιλάμε για αλχημιστική μετουσίωση) το πνεύμα των Lordian Guard, πετυχαίνοντας σε κάθε τομέα, από τα φωνητικά της Mareike μέχρι τους πρωτόλειους μα τόσο πηγαίους στίχους και τη συνθετική πανδαισία – εδώ δεν υπάρχει ούτε δευτερόλεπτο χαμένο, ούτε υπόνοια filler. Θρίαμβος του Ατσαλιού και της Αστραπής.

Αναπόφευκτα, λόγω της βαθιάς άντλησης από την παράδοση, στις ιστορίες αναδύονται κοινά μοτίβα (όπως για παράδειγμα ο αφορισμός ως αιτία βρυκολακιάσματος, αλλά και γενικότερα ο ρόλος της εκκλησίας, όπως εξηγεί ο Θάνος στο επίμετρο) και ως εκ τούτου (αλλά και επειδή διάβασα πολύ γρήγορα το βιβλίο) κάποιες από αυτές τείνουν να συγχέονται στον νου μου με τις διπλανές τους. Και τα δεκατρία διηγήματα έχουν όμως λόγο ύπαρξης εκεί μέσα, ενώ όλα αποπνέουν έντονα τη λαογραφική ατμόσφαιρα της προβιομηχανικής Ελλάδας, των Παραδόσεων του Πολίτη, των καταχανάδων και της αγριευτικής υπαίθρου. Μια ατμόσφαιρα γεμάτη απειλητικές μη ανθρώπινες δυνάμεις, που αρθρώνουν έναν κόσμο ολοζώντανο σε κάθε του έκφανση.

Το βιβλίο δικαίως έκανε θόρυβο και επιτυχία, μιας και η ποιότητά του είναι ανέλπιστα υψηλή, όχι μόνο στην εισαγωγή και το επίμετρο (αμφότερα κατατοπιστικότατα) του επιμελητή, αλλά και στο ίδιο το πρωτογενές υλικό. Τα περισσότερα διηγήματα έχουν ικανή λογοτεχνική αξία, και είναι ευκολοδιάβαστα, παρά τη γλώσσα της εποχής. Χαίρομαι πολύ που επίκειται δεύτερος τόμος, με ιστορίες φαντασμάτων αυτή τη φορά, και παραθέτω ενδεικτικά αποσπάσματα από κάποια από τα διηγήματα που ξεχώρισα:

Όλοι εσταυροκοπήθηκαν σαν έβγαλαν τον νεκρό από τον τάφο. Μαύρος σαν ψημένος, πετσί και κόκαλο, με τα δάχτυλα σκελετωμένα, σαν δαίμονας εφάνηκε σ’ όλους τη στιγμή που τον εσήκωναν για να τον χώσουν στο άλλο μνήμα.

Ο παπάς για να μη βουρβουλακιάσει πάλι και σηκωθεί από τον τάφο του, έκαμε την πεντάλφα μ’ ένα κομμάτι κερί λειτουργημένο και μ’ αυτό εβούλωσε το στόμα του νεκρού. [Ο άλιωτος, του Άγγελου Κοσμή]

Επεράσανε έξι μήνες και σχεδόν ελησμονήθηκε ο Μήτρος, όπου ξαφνικά μία νύχτα χειμωνιάτικη που έβρεχε κι η θάλασσα εμούγκριζε, ακούνε στες πλάκες του δρόμου ένα παράξενο θόρυβο, σαν να εσερνόντανε αλυσίδες καραβιού.

Αρχίσανε οι γειτόνοι το σταυροκόπι και τες προσευχές, οι γριούλες λιβάνισμα, κι αμέσως εγεννήθηκε η υποψία πως θα εβρυκολάκιασε ο Μήτρος και τον σέρνει το «Μοσχάρι της Αγίας Τριάδος».

Την αυγή εβούιξε η χώρα και μεγάλοι μικροί ετρέχανε στο πισινό προαύλι της Αγίας Τριάδος και με χίλια σχόλια εκοιτάζανε το φτωχό τάφο του Μήτρου, που τον πρασίνιζε η χλόη. Εσχηματίστηκε πλέον η πεποίθησις πως ο Μήτρος εβρυκολάκιασε γιατί εκείνη την εποχή ήτανε στην ακμή τους τα μοσχάρια, οι νεράιδες, οι λάμνισσες, τα φαντάσματα, οι ίσκιοι με τα τσιμπούκια τους και τα περγαλιά με τα φεσάκια τους.

Μόλις εσουρούπωνε κανείς δεν ετολμούσε να περάσει από την Αγία Τριάδα, γιατί ο βρυκόλακας μεταμορφωμένος σε πελώρια γυναίκα -τον είδαν πολλοί- ολόγυμνος κι έχοντας καβαλικεμένο μακρύ καλάμι εκατεβαζε τα άστρα κι εκουβέντιαζε με τα τελώνια! [Ο βρυκόλακας, του Ανδρεά Αβούρη]

Λέγουν μάλιστα ότι ο άντρας της δεν είχε πεθάνει απ’ αρρώστια, αλλ’ είχε βάλει αυτή ένα δαίμονα, και τον έπνιξε, από εκείνους που κουβαλούν το νερό πίσω από της Ράχης το Βουνί, από τες Χωνεύτρες, και το φέρουν κάτω από τη γη και το βγάζουν από τούτη τη μεριά του βουνού και γίνεται το ποτάμι το Βελτσιστινό, που χύνεται στον Καλαμά, κι έτσι είχε χηρέψει, και ζούσε μοναχή της μ’ όποιον ήθελε. [Η άλιωτη, του Χρήστου Χρηστοβασίλη]

Ενώ δε το διηυθέτει επί της κλίνης, το βρέφος τούτο ήνοιξε μεγάλους και σελαγίζοντας οφθαλμούς και ητένισε την γραίαν· είτα ήνοιξε στόμα μεγά, πλην αντί να κλαύσει εκάγχασεν ισχυρώς και απαισίως. [Το τέκνον του βρυκόλακος, του Αχιλλέα Παράσχου]

[Δ]εν περνά καν από τον νου ένα αλλόκοτο ενδεχόμενο· ότι ο περιπατητής ερειπίων Κυριακός Αγκωνίτης δεν μιλά διόλου μεταφορικά ή γενικά για την εποχή του, όταν λέει πως επιδιώκει την επαναφορά των νεκρών, παρά κυριολεκτεί, εννοεί ακριβώς ό,τι λέει. Η σχεδόν εξωφρενική αυτή πιθανότητα θα σήμαινε ότι ο ερειπιογράφος Κυριακός ασκούνταν όντως σε μιαν ars ή τεχνική, με την οποία επιχειρούσε να ανασύρει στο παρόν ψυχικά φορτία αλλιώς αμετάκλητα αποθεμένα στη νέκρα του παρελθόντος.

Το απόσπασμα αυτό, από τη δεύτερη μόλις σελίδα του πρώτου από τα επτά κυρίως κεφάλαια του Αλλόκοτου ελληνισμού, με έκανε να καταλάβω ότι το συγκεκριμένο βιβλίο με αφορά σε βαθμό που δεν είχα υποψιαστεί, μιας και αναφέρεται σε έναν τρόπον τινά νεκρομάντη της ύστερης βυζαντινής εποχής. Ο οποίος όπως αποκαλύπτεται αργότερα στο κεφάλαιο, ήταν και ένας πρωτοflaneur, ένας μοναχικός παγανιστής που περιπλανιόταν σε ερείπια αρχαιοτήτων, βλέποντας θραύσματα του αρχαίου κόσμου να ζωντανεύουν μπροστά του.

Ο Αλλόκοτος ελληνισμός είναι ένα έργο που καταπιάνεται με επτά ιδιόμορφα πρόσωπα της ελληνικής πνευματικής ιστορίας, άτομα άγνωστα πλέον, που η σκέψη τους χαρακτηριζόταν από κάποιου είδους παρέκκλιση από το κυρίαρχο πνεύμα της εποχής στην οποία έζησαν. Ουτοπική παγανιστική σκέψη, διαφωτισμένη βλασφημία και αίρεση, θηριώδης πλαστογραφία, αποτελούν κάποιες από αυτές τις παρεκκλίσεις. Το βιβλίο αφιερώνει ένα κεφάλαιο σε κάθε πρόσωπο, ιχνηλατώντας τα μονοπάτια της σκέψης του στις ιστορικές συνθήκες της εποχής του, αλλά και την τροχιά του στο ευρύτερο πεδίο της φιλοσοφίας.

Είναι προφανές ότι ο κάθε αναγνώστης δεν θα συντονιστεί εξίσου με καθεμιά από τις επτά μορφές του βιβλίου, ούτε με την εξερεύνηση όλων των φιλοσοφικών ατραπών. Προσωπικά ξεχώρισα τον προαναφερθέντα Κυριακό Αγκωνίτη (με τον οποίο το βίωμα της περιπλάνησης ορθώνεται απέναντι στο αναντίστρεπτο και αμετάκλητο της ιστορίας), τον μυθιστορηματικό τυχοδιώκτη Μιχαήλ Μάρουλλο Ταρχανιώτη (ο οποίος φαίνεται να περιπλανήθηκε στη μαγική Σκυθία και την Κριμαία, στη Μολδαβία, τον Καύκασο και την Αζοφική θάλασσα, και του οποίου κάποιες κρυπτικές περιγραφές τόπων και λαών θυμίζουν την ηρωική φαντασία του Ρόμπερτ Ε. Χάουαρντ), το Φρικτόν Συνοδικόν (τι τίτλος που αξίζει να προστεθεί στους απαγορευμένους τόμους κάποιου σαλεμένου εγχώριου μάγου) από το κεφάλαιο που αφορά τον Χριστόδουλο Παμπλέκη (από τη βλασφημία του οποίου ομολογώ ότι περίμενα περισσότερα), και πάνω από όλους τον ψευδολόγο Κωνσταντίνο Σιμωνίδη, ο οποίος θόλωνε τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και μυθοπλασίας/φαντασίας παρουσιάζοντας δικές του επινοήσεις ως αρχαία κείμενα που είχε ανακαλύψει ο ίδιος (αλλά και τούμπαλιν, υποστηρίζοντας ότι νεοανευρεθέντα κείμενα ήταν δικές του επινοήσεις), και ανυψώνοντας την τέχνη της πλαστογραφίας σε δυσθεώρητα επίπεδα μέσω της ενδελεχούς καταλογογράφησης και της ανάμιξης πραγματικών και επινοημένων στοιχείων.

Εξαιρετικό είναι και το επίμετρο του συγγραφέα, όπου αναπτύσσονται κάποιες πολύ ενδιαφέρουσες ιδέες περί του αλλόκοτου. «Αλλόκοτο είναι ό,τι αντιστέκεται», καταλήγει μια ενότητα, και δεν θα μπορούσα να συμφωνήσω περισσότερο.

Πρόκειται για ένα απολαυστικά γραμμένο ανάγνωσμα (έχοντας διαβάσει και τις Μαύρες διαθήκες του, μπορώ να πω ότι η πένα του Σινιόσογλου είναι ιδιαίτερης λογοτεχνικής αξίας) που φέρνει στο φως επτά πολύ ενδιαφέρουσες προσωπικότητες του ελλαδικού χώρου, μαζί με τα άκρως γοητευτικά νήματα της πνευματικής τους δραστηριότητας.

Να σημειώσω και την ιδιαιτέρως όμορφη αισθητική διάσταση του βιβλίου, και θα κλείσω με ένα απόσπασμα από το επίμετρο:

Μόνο η παρέκκλιση των ατόμων, λέει ο Λουκρήτιος, σπάει τους νόμους του πεπρωμένου, την επ’ άπειρον διαδοχή των αιτίων. Από τη ρήξη αυτή προκύπτει η ελευθερία των έμψυχων όντων, η δύναμη της βούλησης η αποσπασμένη από το πεπρωμένο. Χάρη σε αυτήν έχουμε τη δυνατότητα να αποκλίνουμε κι εμείς στις κινήσεις μας, όχι επειδή είναι προκαθορισμένο το πότε και το πού, αλλά επειδή έτσι θέλουμε. Να πράττω όπως θέλω και ελεύθερα σημαίνει να διατηρώ τη δυνατότητα να λοξεύω.

Συλλογισμοί τέτοιοι εκθέτουν την αφόρητη κοινοτοπία της αριστοτελικής ιδέας ότι ο άνθρωπος είναι ζώο πολιτικό. Διότι δεν είναι μόνον τέτοιο. Άλλοτε είναι ο άνθρωπος ζώο σχισματικό, καθώς γράφει ο Εμίλ Σιοράν, μάλιστα τούτη η δυνατότητα για σχάση συνιστά την ειδοποιό διαφορά της ανθρώπινης ζωής. Ο άνθρωπος τείνει να κινείται έκκεντρα, μοναχικά και λοξά, όπως τα άτομα του Λουκρητίου. Η ζωή του είναι αίρεση και σχίσμα μάλλον, «θρίαμβος του ατόμου, της βούλησης, μια αποκλίνουσα φανέρωση», και αυτός το ζώο σχισματικό που η κοινωνία διαρκώς επιδιώκει να αφομοιώσει. Να είσαι άνθρωπος σημαίνει να μπορείς να σαρκώνεις τη μοναχικότητα και να επιχαίρεις για την εξαίρεσή σου, να συντηρείς ένα ανεπιθύμητο καθεστώς μέσα στο φαινομενικά απάνεμο περιβάλλον της μιας ή άλλης πολιτείας.

Η επανάγνωση της συλλογής στην πολύ προσεγμένη έκδοση των εκδόσεων Στοχαστής με έκανε να αναθεωρήσω προς το καλύτερο. Σε αυτό αναμφίβολα συνέβαλε η πολύ ωραία μετάφραση του Δημήτρη Λογοθέτη που κατάφερε να κρατήσει κάτι από το βαρύ μα και περίτεχνο ύφος του πρωτότυπου, φέρνοντας παράλληλα με επιτυχία το κείμενο στην ελληνική γλώσσα, αλλά και η εκτενής και άκρως κατατοπιστική εισαγωγή του, σε συνδυασμό με τα πολυάριθμα επεξηγηματικά σχόλια επί του ίδιου του κειμένου.

Όσον αφορά τα διηγήματα: η μεγαλειότητα των Αρχαίες Μαγείες (όπου ένας ταξιδιώτης περνάει κάποια μερόνυχτα σε ένα απομονωμένο γαλλικό χωριό και συντονίζεται με κάτι από το παρελθόν του τόπου) και Μυστική Λατρεία (όπου ένας Άγγλος έμπορος επιστρέφει στο σχολείο όπου πέρασε κάποια χρόνια, στα βάθη της γερμανικής υπαίθρου) αναδεικνύεται ακόμα περισσότερο για τον Έλληνα αναγνώστη (η προηγούμενη μετάφραση των συγκεκριμένων ιστοριών, στην εξαντλημένη συλλογή των εκδόσεων Terra Nova, παρότι λειτουργική, ήταν πολύ μέτρια). Πρόκειται για δύο αριστουργήματα της λογοτεχνίας του φανταστικού, γεμάτα ατμόσφαιρα, μυστήριο και την αίσθηση του άφατου ιερού, δυο αφηγήματα με τα οποία μπορεί να συντονιστεί σε υπερθετικό βαθμό ο κάθε ονειρευτής και αναζητητής ενός παλιότερου, πιο μαγικού κόσμου. Θαρρώ πως κατά ένα μέρος η αίγλη τους οφείλεται στη μετακίνηση του Σάιλενς στο παρασκήνιο, αφήνοντας έτσι την ιστορία και τους (σαφώς πιο ανθρώπινους) πρωταγωνιστές να λάμψουν. Εδώ βρίσκεται και το μοναδικό αγκάθι του χαρακτήρα που δίνει το όνομά του στη συλλογή: μέσω του Τζον Σάιλενς ο Μπλάκγουντ αρέσκεται να μιλάει εκτενώς με τεχνική (και ομολογουμένως παρωχημένη) ορολογία για το υπερφυσικό, κάτι που κουράζει από λογοτεχνικής απόψεως.

Σε αυτή την έκδοση εκτίμησα πολύ περισσότερο την ιστορία Η κατασκήνωση του κυνός (όπου τέσσερις ταξιδιώτες κατασκηνώνουν για έναν μήνα σε ένα μικρό νησάκι στα ανατολικά της Σουηδίας και έρχονται αντιμέτωποι με έναν παράξενο νυχτερινό επισκέπτη). Τη θυμόμουν μέτρια, μα τώρα αυτή αποδείχτηκε ένα slow burner διαμάντι με καταπληκτική εικονοποιία όσον αφορά τη φύση της σουηδικής υπαίθρου, ειδικά στα δυο πρώτα κεφάλαια. Ιδού ένα ενδεικτικό σημείο:

Τίποτα δεν ακουγόταν, πέρα από το ανεπαίσθητο κι απόκοσμο τραγούδι που συνοδεύει τα πευκοδάση ακόμα και τις πιο απάνεμες μέρες - ένας χαμηλός, ανατριχιαστικός ήχος, λες κι ο άνεμος είχε μαλλιά που σέρνονταν πάνω απ’ τον κόσμο

Οι άλλες τρεις ιστορίες είναι σαφώς ένα δυο σκαλιά χαμηλότερα όσον με αφορά, εξαιτίας της φλυαρίας του συγγραφέα, ιδίως μέσω του Τζον Σάιλενς. Παρόλα αυτά καλώς βρίσκονται στη συλλογή, όχι μόνο χάριν πληρότητας, αλλά και επειδή περιέχουν κάποια απολαυστικά σημεία.

Να σημειώσω τέλος την εξαιρετική εικονογράφηση της Ιφιγένειας Καμπέρη, η οποία αποπνέει έναν βαθιά πνευματικό αέρα γεμάτο δέος και μυστικισμό, επηρεασμένη τόσο από τις εικονογραφήσεις κλασικών παλπ περιοδικών, όσο και από τα ταρώ.

Πρόκειται για μια αξιοθαύμαστη εκδοτική κίνηση και μεταφραστικό άθλο, ένα βιβλίο που έρχεται να συστήσει ξανά στο ελληνικό κοινό έναν πολύ μεγάλο συγγραφέα του φανταστικού.

Το θέμα του μυθιστορήματος με άγγιξε ιδιαίτερα – η ζωή σε έναν μικρό οικισμό στο βουνό αποτελεί διακαή πόθο, ιδίως μάλιστα όταν περιλαμβάνει μια απόλυτη (αν και προσωρινή) απομόνωση από την ανθρωπότητα. Προφανώς συντονίστηκα και με το θέμα της αστικοποίησης και της εγκατάλειψης των χωριών, που διαπερνάει το έργο. Ο συγγραφέας χειρίζεται τα ζητήματα αυτά με ευαισθησία και μεράκι, χωρίς να ωραιοποιεί καταστάσεις αλλά και δίχως να επιτρέπει στην απελπισία να κυριαρχήσει επί του πρωταγωνιστή και του αναγνώστη.

Χρησιμοποιώντας λιτή, μετρημένη και νηφάλια πρόζα (κάτι που εκτίμησα ιδιαιτέρως, μιας και ο γλωσσικός πλουραλισμός παλιότερων έργων του είχε την τάση να με λιγώνει) ο Καρακίτσος αντικρίζει τη φύση με σεβασμό και δέος, αντλεί από καταστάσεις γνώριμες για όσους έχουν κάποια επαφή με την ορεινή επαρχία, ανακατεύει ρεαλιστικές ιστορίες με παραμυθένιες αφηγήσεις (η Φραγκίτσα, ένα από τα ωραιότερα κεφάλαια, διηγείται τον γνωστό θρύλο της μαμής που πρέπει να ξεγεννήσει τη γυναίκα του βρυκόλακα) και εικονογραφεί με αξέχαστο τρόπο τα δύο περιβάλλοντα του πρωταγωνιστή: τόσο το ορεινό τοπίο όσο και το εσωτερικό του σπιτιού (ανά διαστήματα καταφύγιο γεμάτο θαλπωρή, ανά διαστήματα αφόρητο κελί). Με μαεστρία σκιαγραφείται και ο ίδιος ο Στέργιος, τραχύς άνθρωπος (πραγματικός ranger του βόρρά, θα έλεγε κανείς) που αναζητά τη συντροφιά στο δάσος και σε εκκλησιαστικά βιβλία, στο ραδιόφωνο και στις αναμνήσεις του. Ο χαρακτήρας του αποτελεί τρόπο τινά μια αποκρυστάλλωση του ρήγματος ανάμεσα στην πόλη και την επαρχία, του ασυμβίβαστου της ζωής στο βουνό με τον πόθο για μια φυσιολογική ζωή με ανθρώπινη αγάπη.

Ένα πανέμορφο βιβλίο (με επίσης υπέροχα ταιριαστό εξώφυλλο), μέρη του οποίου ήδη με τραβάνε να τα επισκεφτώ ξανά. Παραθέτω ένα απόσπασμα:

Είναι αλλιώτικη η ζωή στα βουνά. Ώρες ώρες, οι μέρες μοιάζουν με χαλασμένη βρύση. Σταγόνες που δεν σε αφήνουν να κοιμηθείς. Σαλιγκάρια που πέρασαν ρόδες από πάνω τους. Κι όμως, είναι τόσο όμορφα. Δες, για παράδειγμα, πώς μυρίζει το δάσος την άνοιξη. Έρχεται το χωριό και σε στολίζει με γιρλάντες από αρχέγονο αέρα. Σε βαφτίζει στα νερά της Φαντίνας. Στα πηχτά του ηλιοβασιλέματα, την ώρα που σηκώνεται το αγιάζι. Τι και αν σου ζητά για αντάλλαγμα την ελευθερία σου. Όλοι αυτό σου ζητούν, στο κάτω κάτω.

Γι’ αυτό και κανείς δεν είναι αληθινά ελεύθερος.

Δύσκολα κατατάξιμο, το έργο ακροβατεί ανάμεσα στον ατμοσφαιρικό τρόμο (τον οποίο καταφέρνει πολύ καλά) και την κοινωνικοπολιτική κριτική (με έμφαση στην μετακομμουνιστική εποχή της χώρας), ενώ ασχολείται και με ζητήματα διαμόρφωσης ιστορικής και εθνικής αντίληψης και συνείδησης. Μπόλικο χιούμορ, εξαίσια γραφή, τεχνικά το μυθιστόρημα είναι άρτιο. Εκεί που σκαλώνει κάπως είναι στον τρόπο συγκερασμού των επί μέρους τμημάτων του: η μετάβαση από την υπερφυσική ατμόσφαιρα στους πολιτικούς στοχασμούς δεν γίνεται πάντα ομαλά, ενώ η εκτενής αναφορά στον θρύλο του Βλαντ Τσέπες, παρότι απολαυστική σαν ανάγνωσμα (η Grigorcea ξέρει να γράφει), δεν δικαιολογεί την έκτασή της, τουλάχιστον από άποψη πλοκής.

Η πλοκή με άφησε με ανάμεικτα συναισθήματα μιας και τελειώνει με έναν περίεργο και κάπως βιαστικό τρόπο. Θα ήθελα να διαβάσω εναλλακτικές μορφές του συγκεκριμένου βιβλίου, πιο κατασταλλαγμένες όσον αφορά το τι ακριβώς θέλουν να είναι, ίσως με ελαφρώς λιγότερη παράθεση γεγονότων από το παρελθόν της ηρωίδας και λίγο περισσότερο υπερφυσικό. Παρόλα αυτά, η ανάγνωσή του ήταν μια πολύ ευχάριστη εμπειρία, με αποκορύφωμα το φανταστικό κεφάλαιο «Πάνω από τα Καρπάθια», από το οποίο παραθέτω ένα απόσπασμα:

Πλατάγισα τη γλώσσα και συνέχισα την πτήση μου, πότε ακολουθώντας ανοδική πορεία παράλληλα με τις βραχοπλαγιές, πότε βουτώντας στις χαράδρες, πάνω από έλατα γαντζωμένα σε γκρεμούς, αφρισμένους καταρράκτες, δαντελωτές όχθες και χερσότοπους, απόκρημνα βράχια και ράχες που έμοιαζαν με γυμνά δόντια, ανήλιαγα φαράγγια που έχασκαν βουτηγμένα στο σκοτάδι. Αρμένιζα πότε βουτηγμένη στο σκοτάδι, πότε τυλιγμένη σ’ ένα θαμπό φως, πάνω από τα σύρματα του τελεφερίκ που οδηγούν στον ξακουστό βράχο της Σφίγγας και ακόμα πιο ψηλά, στην κορυφή του Καραϊμάν με τον θεόρατο σταυρό προς τιμήν των ηρωικών προγόνων της χώρας. Τα αδέσποτα σκυλιά στο περιφραγμένο βάθρο ένιωσαν την παρουσία μου κι έτρεξαν να λουφάξουν αλυχτώντας και αναποδογυρίζοντας τα σκόρπια αλουμινένια τενεκεδάκια που άστραψαν μες στη νύχτα.

Προσγειώθηκα με ευλάβεια στη σκιά του σταυρού και υπέκυψα στον πειρασμό να διαβάσω τις εντοιχισμένες νικέλινες πλακέτες που είχαν τοποθετηθεί στο βάθρο από τον Πατριωτικό Σύλλογο.

Ο θρύλος θέλει τον σταυρό να έχει στηθεί με πρωτοβουλία της βασίλισσας Μαρίας, αφού είδε στο όνειρό της τα Καρπάθια «ποτισμένα με το αίμα των ηρώων της πατρίδας». Επίσης, έμαθα ότι κατέχει το παγκόσμιο ρεκόρ του πιο ψηλού σταυρού σε τόσο μεγάλο υψόμετρο.

Από την κορυφή του βουνού, άφησα το βλέμμα μου να πλανηθεί στο απέραντο τοπίο με τους κυματιστούς λόφους, ανάμεσά τους διάσπαρτα δάση, πόλεις και χωριά, ακόμα και το Μπ., παραπίσω η βίλα μας, ο δρόμος με τα άλλα σπίτια, τα περισσότερα μισογκρεμισμένα και παρατημένα στη μοίρα τους, είδα τους γερανούς να αστράφτουν στο φως των προβολέων, πιο πάνω διέκρινα το κοιμητήρι, τα μνήματα, ακόμα και την κρύπτη μας, τον τάφο του πανίσχυρου πρίγκιπα και βοεβόδα Βλαντ του Παλουκωτή!

Λογοτεχνία:

Castle in the Air, Diana Wynne Jones (Methuen Publishing, 1990): Εξαιρετικό βιβλίο φαντασίας, ιδιαίτερα feelgood, μου άρεσε αρκετά περισσότερο από το (επίσης πολύ καλό) πρώτο της σειράς (Howl’s Moving Castle), κατά κύριο λόγο εξαιτίας της αραβικής ατμόσφαιρας (είχα ξεχάσει πόσο πολύ λατρεύω την αύρα των Χιλίων και Μίας Νυχτών) αλλά και της ιδιαίτερα καλογραμμένης περιπλάνησης του πρωταγωνιστή, ενώ η σύνδεση με το προηγούμενο ήταν αναπάντεχη μα πολύ καλοδεχούμενη. Άκρως προτεινόμενο wholesome low fantasy.

Deepfake, Μάκης Μαλαφέκας (αντίποδες, 2024): Θεσπέσιο page turner, αθηναϊκο (ως επί το πλείστον) καταιγιστικό νεονουαρ που καταπιάνεται με τρέχοντα ζητήματα (alt-right, μεταναστευτικό, gentrification), αλλά και με καταστάσεις και πρόσωπα που ακουμπάνε τη νεότητα των 35+ (ανάμεσα στα οποία και ο Φουσέκης), με καμπόσα easter eggs που άπτονται της Αττικής γεωγραφίας.

Dracula, Bram Stoker (Four Corners Books, 2009): Η δεύτερη αυτή ανάγνωση του έπους του Στόκερ μού υπενθύμισε την ποιότητα του βιβλίου, το οποίο παρότι μετράει πλέον 127 χρόνια νεκροζωής έχει ιδιαίτερα φρέσκο και στρωτό ύφος (εν αντιθέσει με πολλά άλλα συνομήλικά του) και πλήθος περιγραφών που προκαλούν το δέος. Όμως αυτό που εντυπωσιάζει περισσότερο είναι η αριστοτεχνική δομή του: το βιβλίο αρθρώνεται αποκλειστικά μέσα από πλήθος επιστολών και ημερολογιακών καταχωρήσεων που διαδέχονται μαεστρικά η μία την άλλη, με το ύφος του κάθε γράφοντα να ξεχωρίζει περίφημα, ένα σαφώς ιλιγγιώδες επίτευγμα.

Elizabeth, Jessica Hamilton (Bart Books, 1988): Αναπάντεχα υπέροχο, αυτό το μυθιστόρημα περιστρέφεται γύρω από μία έφηβη με πολύ ιδιαίτερη κοσμοθεώρηση, που βουτάει στην απόκρυφη ιστορία της οικογένειάς της. Η περιγραφή ίσως θυμίζει young adult ανάγνωσμα, κάτι που το βιβλίο σίγουρα δεν είναι. Περίτεχνη πρόζα που θυμίζει ελαφρώς τον Άικμαν, θεματολογία γεμάτη ηθικές παρεκκλίσεις, και μια πρωταγωνίστρια που είναι από τους πλέον γοητευτικούς χαρακτήρες που έχω συναντήσει, ιδιαίτερα όσον αφορά τις πολύ παράξενες απόψεις της.

Elric of Melniboné, Michael Moorcock (Saga Press, 2022): Διάβασα ξανά τα πρώτα βιβλία του Έλρικ μετά από πολλά χρόνια, και εδώ γράφω πιο αναλυτικά για αυτά. Το πρόσημο αναντίρρητα θετικό, ο δε χλωμός πρίγκηπας πιο θελκτικός από ποτέ. Sword & Sorcery στα πολύ πολύ καλά του. Πιο αναλυτικά εδώ.

The Events at Poroth Farm, T.E.D. Klein (Necronomicon Press, 1990): Αριστουργηματική νουβέλα που μπλέκει τον κοσμικό τρόμο του Λάβκραφτ, την απόκοσμη δυσοίωνη ατμόσφαιρα του Μάχεν και μεγάλο μέρος της λογοτεχνίας τρόμου, φτιάχνοντας ένα άκρως ανησυχητικό αφήγημα στην ύπαιθρο της Πενσυλαβανίας. Μακράν ό,τι καλύτερο έχω διαβάσει από τον Klein (το γνωστό Ceremonies του οποίου είναι μια αχρειάστη διόγκωση αυτής εδώ της νουβέλας).

The Haar, David Sodergren (Paperbacks and Pugs, 2022): Ατμοσφαιρικό, καταιγιστικό και γεμάτο δράση από κάποιο σημείο και μετά, αιματοβαμμένο και ρομαντικό, με οικολογικές και κοινωνικοπολιτικές ανησυχίες, το Haar είναι ένα αναπάντεχο μυθιστόρημα (οριακά λαογραφικού) τρόμου που διαδραματίζεται σε ένα Σκωτσέζικο ψαροχώρι. Πρωταγωνίστρια μια γριά, η μόνη κάτοικος του χωριού, που αρνείται να πουλήσει το σπίτι της σε έναν δισεκατομυρριούχο που θέλει να φέρει την ανάπτυξη χτίζοντας όλη την περιοχή. Παραδόξως, παρά την ικανή ποσότητα αίματος, το βιβλίο είναι βαθιά συγκινητικό, με πολλά σημεία απολαυστικής ταύτισης με την ηρωίδα.

I’ll Bring You the Birds From out of the Sky, Brian Hodge (Cemetery Dance Publications, 2017): Εξαιρετική νουβέλα κοσμικού τρόμου με γλαφυρή και έξυπνη πρόζα γεμάτη εκπλήξεις - αυτό δηλαδή που λείπει, υφολογικά, από την πλειοψηφία των σύγχρονων έργων τρόμου. Η αύρα του Λάβκραφτ είναι εμφανής, ειδικά αυτή των διηγημάτων «Χρώμα από το Διάστημα» και «Το Μοντέλο του Πίκμαν». Πρωταγωνιστής είναι ένας έμπορος έργων τέχνης που, ακολουθώντας την πρόταση μιας νεαρής κοπέλας ταξιδεύει σε μια μικρή πόλη στα Απαλάχια, ώστε να δει κάποιους πίνακες του προπάππου της. Μια παράξενη αφήγηση που αναμειγνύει στοιχεία λαογραφίας με τον κοσμικό τρόμο, ενώ ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη είναι η υφέρπουσα νότα οικολογικής ανησυχίας που διαπερνά το αφήγημα.

Mort, Terry Pratchett (Corgi Books, 1987): Φέτος διάβασα για πρώτη φορά Terry Pratchett, και μπορεί το ασταμάτητο χιούμορ του να μην είναι ακριβώς του γούστου μου, αλλά στα καλά του ο Άγγλος είναι πάρα πολύ καλός – και το Mort είναι ένα από αυτά, με χιούμορ και φλέγμα κοφτερό σαν το λεπίδι του Χάρου.

Night’s Master, Tanith Lee (DAW, 1978): Καταπληκτική συλλογή λυρικής, παραμυθένιας αλλά και σε σημεία πολύ παράδοξης φαντασίας. Περισσότερα εδώ.

Κακό ανήλιο, Κωνσταντίνος Δομηνίκ (Ίκαρος, 2024): Δεύτερο φοβερό βιβλίο από τον Δομηνίκ, που αυτή τη φορά βάζει και τις βάσεις για την κατασκευή μιας προσωπική μυθολογίας. Περισσότερα εδώ.

Αθένιαν Γκόθικ, Κώστας Αθανάσογλου (Αθάνωρ, 2024): Ένα δύσκολα κατατάξιμο έργο, το οποίο ακροβατεί ανάμεσα στην αυτοβιογραφία, τον στοχασμό επί της τέχνης και τη μικροδιηγηματογραφία. Περισσότερα εδώ.

Η καρδιά του Σαμουράι, Χρήστος Κολτσίδας (Θράκα, 2023): Με οδηγό τη φιγούρα του σαμουράι, η συγκεκριμένη ποιητική συλλογή καταπιάνεται με την αλληλεπίδραση του ατόμου με τον κόσμο, τη ρευστότητα των μορφών, αλλά και τα καλούπια και τους περιορισμούς που θέτει η παράδοση και η εντοπιότητα. Εκτίμησα ιδιαίτερα το δεύτερο μισό της συλλογής, που θα μπορούσε κάλλιστα να λέγεται «Ένας Σαμουράι στην Πεζούλα της Καρδίτσας»: πέρα από το πρωτότυπο της αλληλεπίδρασης της εικόνας του σαμουράι με τον ελληνικό ορεινό κόσμο, διαπνέεται και από έναν υπέροχο παιχνιδιάρικο αέρα, χαρακτηριστικό κάποιου που απελευθερώνεται από τα δεσμά των γνώριμων παραστάσεων.

Η κοιλάδα της λάσπης, Ιωάννα Μπουραζοπούλου (Καστανιώτης, 2024): Καταιγιστικό μυθιστόρημα που ακροβατεί ανάμεσα σε διάφορα είδη (αστυνομικό, πολιτικό, φανταστικό). Αντλώντας από την ελληνική πραγματικότητα της κρίσης, με οξυδερκή κοινωνικά ματιά και διεθνική διάθεση, η Μπουραζοπούλου στήνει έναν ιδιαίτερα λεπτομερή, μελετημένο και αληθοφανή κόσμο, καταλήγοντας σε ένα επίκαιρο και διαχρονικό έργο που ακολουθεί τη φόρμα της φιλοσοφικής δυστοπίας.

Ναυτία της γης, Nikolaj Schultz (αντίποδες, 2024): Υπέροχο βιβλίο που θολώνει τα όρια ανάμεσα στο βιωματικό, τη μυθοπλασία και τη θεωρία, ιδανικό ανάγνωσμα για όσους νιώθουμε ενοχικό σφίξιμο με την κλιματική αλλαγή και τη συνειδητοποίηση της συμβολής πλήθους δραστηριοτήτων μας σε αυτή. Το βιβλίο ξεφεύγει από την ατομική ευθύνη αλλά, πολύ καλώς, δεν την αποποιείται τελείως. Πολύ σύντομο μα μεστό αφήγημα που ίσως διδακτίζει (sic) ώρες ώρες, αλλά αποκρυσταλλώνει σκέψεις και αισθήματα μιας μερίδας ανθρώπων που βλέπουμε με ιδιαίτερα κριτικό τρόπο την νεωτερική αντίληψη του ανθρώπου ως κυρίαρχου της φύσης.

Ο ξανθός Έκμπερτ / Το Ρούνενμπεργκ, Ludwig Tieck (Σμίλη, 2006): Δύο νουβέλες, δείγματα του πρώιμου ρομαντισμού, που μπλέκουν το λαϊκό παραμύθι και την ατμόσφαιρα της μυθολογικής γερμανικής φύσης με βουτιές στον ψυχισμό των ηρώων, ενώ στρέφονται (όπως και ο ρομαντισμός ως κίνημα) ενάντια στον ορθολογισμό του Διαφωτισμού. Αμφότερα τα έργα είναι θεσπέσια, βουτηγμένα στο ανοίκειο. Ξεχώρισα ελαφρώς το Ρούνενμπεργκ, λόγω του ορεινού περιβάλλοντος.

Ο χρυσός γάιδαρος ή οι μεταμορφώσεις, Απουλήιος (Νεφέλη, 1982): Παρά τις 2 σχεδόν χιλιετίες που κουβαλά στην πλάτη του, ο Χρυσός Γάιδαρος έχει αναπάντεχα μοντέρνο αέρα και ροή, ενώ δημιουργεί μια ολοζώντανη εικόνα της ρωμαϊκής Ελλάδας, ηθογραφικά και θρησκευτικά (οι περιγραφές των μαγικών τελετουργιών αλλά και των θρησκευτικών μυστηρίων είναι πολύτιμες για τους ενδιαφερόμενους). Ποτισμένο με μπόλικο χιούμορ, σεξ και βία, πρόκειται για ένα διαμάντι που παρά την (ομολογουμένως υπερβολική, σε σημεία) χρήση εγκιβωτισμένων διηγήσεων κουράζει ελάχιστα και κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον, ενα πραγματικό page turner της αρχαιότητας.

Μη Λογοτεχνικά:

The Bathhouse at Midnight: A Historical Survey of Magic and Divination in Russia, W.F. Ryan (Penn State University Press, 1999): Το έψαχνα χρόνια αυτό το βιβλίο, κατάφερα να το αποκτήσω πέρυσι και να του ρίξω φέτος ένα αρκετά γερό ξεφύλλισμα. Ακαδημαϊκό σε ύφος και περιεχόμενο, εξαντλητικό όσον αφορά το θέμα του, δηλαδή τη μαγεία στη Ρωσία, περιέχει πάμπολλα ξόρκια, θρύλους και δοξασίες, ενώ συνοδεύεται από πελώρια βιβλιογραφία που σε κάνει να θέλεις να μάθεις ρώσικα (μιας και το μεγαλύτερο μέρος της είναι αμετάφραστο). Βιβλίο αναφοράς στον τομέα του.

The Dawn of Everything: A New History of Humanity, David Graeber, David Wengrow (Farrar, Straus and Giroux, 2021): Το σημαντικότερο βιβλίο που έχω διαβάσει εδώ και κάποια χρόνια, ένα μνημειώδες έργο ανθρωπολογίας και αρχαιολογίας, που διαλύει πολλές βαθιά ριζωμένες πλάνες σχετικά με την εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών και των τρόπων οργάνωσής τους, αποδεικνύοντας πως η ιστορία δεν είναι εξελικτικός μονόδρομος ανήφορος, πως υπήρξαν πλήθος εναλλακτικών μορφών οργάνωσης, και πως έχουμε ξεχάσει να φανταζόμαστε και να πειραματιζόμαστε πολιτικά. Αναβλύζει αισιοδοξία και ελπίδα, και αυτό μόνο καλό μπορώ να το θεωρήσω.

Lithuanian mythological tales, Norbertas Vėlius (VAGA Publishers, 1998): Στην παγκόσμια μυθολογία του Felix Guirand υπήρχε ξεχωριστό κεφάλαιο για τη λιθουανική μυθολογία, το οποίο μάλιστα με είχε ενθουσιάσει με τον αγροτικό και δασικό του χαρακτήρα, οπότε όταν έπεσα τυχαία σε ηλεκτρονικό αντίτυπο του συγκεκριμένου βιβλίου όρμισα. Περιέχει καταγραφές δοξασιών και θρύλων από τα τέλη του 19ου μέχρι μετά τα μέσα του 20ου αιώνα, θυμίζει αρκετά τη φόρμα των Παραδόσεων του Πολίτη, και παρά την (αναπόφευκτη για ένα τέτοιο έργο) επανάληψη μοτίβων, είναι ένα πολύ ωραίο ανάγνωσμα που μεταδίδει την ατμόσφαιρα μιας επαρχιακής προνεωτερικής κοινωνίας της Βαλτικής.

Of Cosmogonic Eros, Ludwig Klages (Theion Publishing, 2019): Φιλοσοφικό έργο του Γερμανού στοχαστή και αποκρυφιστή, που με αφετηρία τον διαχωρισμό του πνεύματος και της ψυχής (το πρώτο ως ο λόγος απέναντι στο δεύτερο που είναι το υπερβατικό τμήμα του εαυτού) διατρέχει εκστατικά μυστήρια και καταστάσεις ανά την ιστορία, και χτίζει μια πολύπτυχη θεωρία της ύπαρξης που μπορεί να φανεί ιδιαίτερα χρήσιμη για όποιον ασχολείται με τον αποκρυφισμό. Δύσκολο βιβλίο που αποζημιώνει την προσοχή και αφοσίωση. Συνδυάζεται ωραία με την Ψυχή του Παναγή Λεκατσά.

Six Ways: Approaches & Entries for Practical Magic, Aidan Wachter (Ygret Niche Publishing, 2018): Πρακτικό βιβλίο ανιμιστικής μαγείας που δίνει έμφαση σε τρόπους επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης με τα πνεύματα. Δεν κρύβει τις επιρροές του, τις οποίες κεντάει σε ένα ιδιαίτερα απλό και λειτουργικό σύστημα. Έχοντας διαβάσει πολλά σχετικά βιβλία αρχαρίων, μπορώ να πω ότι αυτό δικαίως θεωρείται από τα καλύτερα.

Ο επιστημονικός φονταμελισμός, Emmánuel Lizcano (Στάσει Εκπίπτοντες, 2022): Πολύ σύντομο μα άκρως περιεκτικό βιβλιαράκι με κείμενα για τη θρησκευτική θέση που έχει αποκτήσει η επιστήμη στον δυτικό κόσμο και σκέψη εδώ και λίγους αιώνες. Αναμένω με ενδιαφέρον τις επόμενες μεταφράσεις έργων του συγγραφέα.

Μαγεία, επιστήμη, θρησκεία, και το φάσμα της ορθολογικότητας, Stanley Jeyaraja Tambiah (Ηριδανός, 2014): Μια σειρά κειμένων που αναλύουν εις βάθος (ανθρωπολογικά και φιλοσοφικά) την έννοια της μαγείας, της θρησκείας και της επιστήμης, καθώς και τα σημεία αλληλεπίδρασης μεταξύ τους όπως αυτά έχουν διαμορφωθεί σε διάφορες κοινωνίες. Άκρως προτεινόμενο ανάγνωσμα για όσους ενδιαφέρονται για την ανθρωπολογία της μαγείας, της θρησκείας και της επιστήμης, αλλά και τους διάφορους τρόπους διάταξης της πραγματικότητας.

Μανιφέστο για την κατάργηση της ασφάλειας, The Anti-Security Collective (Affect, 2024): Το βιβλίο πραγματεύεται μια έννοια κλειδί της σύγχρονης (καπιταλιστικής, νεοφιλελεύθερης) εποχής, την ασφάλεια, την οποία αποδομεί ανιχνεύοντας το πόσο βαθιά είναι πλεγμένη με το σώμα του καπιταλισμού, ανιχνεύοντας την ιστορική πορεία της κατά τα τελευταία 500 χρόνια, ενώ εισάγουν και ένα ενδιαφέρον και αναγκαίο λεξιλόγιο. Ένα άκρως ενδιαφέρον, προτεινόμενο και επίκαιρο βιβλίο, στο οποίο συν τοις άλλοις έχει γίνει και φοβερή γραφιστική δουλειά. Περισσότερα εδώ.

Comics:

Camelot 3000, Mike W. Barr (DC Comics): Έγινε ντόρος με δαύτο φέτος λόγω της επανακυκλοφορίας του στα ελληνικά, και μιας και μέχρι τώρα είχα μονάχα ακούσει τον τίτλο, βρήκα την ευκαιρία να το διαβάσω. Τίμιο sci-fi sequel του αρθουριανού κύκλου, με στιβαρή πλοκή και κλασικότροπο σχέδιο. Σε σημεία μου θύμισε, για προφανείς λόγους, τις διαστημικές περιπέτειες του Slaine.

Fables, Vol. 3: Storybook Love, Bill Willingham (Vertigo): Ξανάπιασα μετά από χρόνια τα Fables, τα οποία θυμόμουν με αρκετή νοσταλγία. Οι δύο πρώτοι τόμοι δεν είναι διόλου άσχημοι, αλλά νιώθω πως με το κόμικ απογειώνεται με τον τρίτο. Για όσους δεν ξέρουν, η εκτενής σειρά έχει να κάνει με ένα εναλλακτικό σύμπαν όπου οι χαρακτήρες των παραμυθιών έχουν καταφύγει εδώ και λίγους αιώνες στον κόσμο μας, όπου ζουν κρύβοντας τις πραγματικές τους ταυτότητες.

Διπολυκάκι, Μαρία Ελισάβετ Κοτίνη (RED N΄ NOIR, 2023): Ιδανικό κόμικ για διακοπές, συνδυάζει εσωτερικούς μονολόγους που κινούνται μεταξύ κωμικού και αρκετά μελαγχολικού, με κάποιες πιο αλληλεπιδράσιμες σελίδες και δραστηριότητες. Πρωταγωνιστής ένα διπολυκάκι (το οποίο είναι αυτό ακριβώς που λέει το όνομά του) που αρέσκεται στο σνιφάρισμα ληγμένων τυριών. Αν είχα δει Bojack Horseman θα έλεγα πως τείνει προς το ύφος της σειράς (όπως την έχω δηλαδή αντιληφθεί εμμέσως).

Μυστήρια πράματα, Θανάσης Πετρόπουλος (Jemma Press, 2019): Εξαιρετικό κόμικ που αντλεί από τις Παραδόσεις του Πολίτη και γενικότερα από τη λαογραφία για να στήσει αιμοταβαμμένες camp περιπέτειες με πρωταγωνιστές έναν Έλληνα λαογράφο και έναν Ιρλανδό φιλέλληνα. Σχέδιο που αποπνέει με χαρακτηριστική επιτυχία την ατμόσφαιρα της ελληνικής επαρχίας, θρύλοι και έθιμα βγαλμένα από τα ηθογραφικά κιτάπια, και μπόλικο χιούμορ (άκρως ταιριαστό για τον παλπ χαρακτήρα των ιστοριών). Μόνο αρνητικό η έλλειψη περισσότερων ιστοριών, ανυπομονώ να πιάσω και τα άλλα δύο (μέχρι στιγμής) τεύχη.

RPGs:

Faiths & Avatars, Julia Martin, Eric L. Boyd (TSR, 1996): Απάτητες κορυφές όσον αφορά τα supplements των Forgotten Realms, εδώ παρελαύνει μεγάλο μέρος του Faerunικού πανθέου. Ιδιαίτερα πρακτικό μιας και δίνεται έμφαση στη λατρεία, το δόγμα και στους πιστούς της κάθε θεότητας, κάνοντας τους ιερείς μακράν την πιο ενδιαφέρουσα κλάση, δίχως καν να υπολογίσω τα specialty kits που περιλαμβάνει το βιβλιό. Σημείο αναφοράς.

The Moonsea, John Terra (TSR, 1995): Έχω μπουχτίσει προ πολλού με τη μονολιθική εμμονή της 5ης έκδοσης με τη Sword Coast, ενώ έχω soft spot για τα Dalelands και τη Moonsea, όπου έχω στήσει πολλές περιπέτειες παλιότερα. Χωρισμένο σε δύο μέρη (ένα για τον DM και ένα για τους παίκτες), αυτό το supplement περιγράφει την αρκετά εχθρική περιοχή της Moonsea, και περιλαμβάνει αρκετά adventure hooks.

Moria – Through The Doors of Durin, Gareth Hanrahan (Free League, 2024): Μπορεί να μην έχω παίξει σοβαρά One Ring ακόμη, αλλά μαζεύω τα βιβλία του παιχνιδιού γιατί είναι κομψοτεχνήματα. Το συγκεκριμένο περιγράφει σε βάθος το πάλαι ποτέ Κάζαντ Ντουμ, με ωραίες τομές και κατόψεις (συν χάρτη-αφίσα, κάτι που πρέπει να θυμηθούν ξανά τα RPG), ενώ η σύμπτωση με τη δεύτερη σεζόν Rings of Power ήταν το κερασάκι στην τούρτα. Πολύ καλό και το Tales from the Lone-Lands που επίσης διάβασα φέτος (και έχει μια σειρά από περιπέτειες στο Eriador).

Van Richten’s Guide to Ghosts, William W. Connors (TSR, 1992): Οι οδηγοί του Van Richten είναι από τα πολύ ωραία πράγματα που χρωστάμε στο Ravenloft, και αυτός καταπιάνεται με το αγαπημένο μου είδος νεκροζώντανων, τα φαντάσματα. Πολλές κι ενδιαφέρουσες ιδέες για ενσωμάτωσή τους στο παιχνίδι, με αξιόλογη εικονογράφηση.

Full-lengths:

1. Paysage d’Hiver – Die Berge

Ο φετινός δίσκος των Paysage d’Hiver, Die Berge (τα βουνά), διάδοχος του σχετικά μέτριου Geister (από τα λίγα αδύναμα πράγματα που έχει κάνει ο Wintherr), αρχικά με έπνιξε λόγω της άνω των 100 λεπτών διάρκειάς του. Μια διάρκεια που όμως, παρότι δεν βοηθούσε στην εστίαση σε κατά μέρους τμήματα, περνούσε αναπάντεχα γρήγορα. Μετά από κάθε ακρόαση διαπίστωνα ότι υπήρχαν πράγματα που με καλούσαν να επιστρέψω, και μετά από καμιά δεκαριά ακροάσεις είχα εθιστεί. Πρόκειται για ένα δύσκολο έργο, τελείως μη τουριστικό και άκρως μεγαλεπίβολο, με αφετηρία τον κυκλικό υπνωτικό συνθετικό χαρακτήρα του black metal και τη μονολιθική εικόνα της αρχετυπικής οροσειράς, ενός χιονισμένου συμπλέγματος βουνών. Συνθετικά διατηρεί ιμπρεσιονιστικό, μη γραμμικό χαρακτήρα, προσπαθώντας να αποτυπώσει την εμπειρία της ύπαρξης ενός (χειμερινού;) βουνού. Ο ήχος κινείται στο χαρακτηριστικό κοκκώδες black metal του Wintherr με την καίρια παρουσία ορισμένων σχεδόν ambient σημείων. Κορυφή για μένα η δεύτερη πλευρά “Ausstieg/Gipfel” όπου οι εκλάμψεις μεγαλείου γιγαντώνονται. Η αγαπημένη μου φετινή κυκλοφορία.

2. Abigor – Taphonomia Aeternitatis - Gesänge Im Leichenlicht Der Welt

Οι Abigor της δεύτερης περιόδου είχαν ανέκαθεν ενδιαφέρον, έστω κι αν κάποιες φορές έχαναν την μπάλα με τη συνθετική τους πυκνότητα. Το φετινό Taphonomia Aeternitatis ισορροπεί ιδανικά τις πειραματικές τους διαθέσεις με το avant-garde, τη λειτουργικότητα και τη συνθετική ωριμότητα, καθώς αποκρυσταλλώνεται σε 8 φανταστικά κομμάτια με τρομερά ποικίλο χαρακτήρα (από Thorns πειραματισμούς σε Devil Doll θεατρικότητα και Bathory επικούρα). Δίσκος-σταθμός που αποκαλύπτει θησαυρούς σε κάθε νέα ακρόαση.

3. Arysithian Blade – Iriath

Ετούτο το εγχώριο διαμάντι επικολυρικού ατσαλιού αποτελεί λαμπρό δείγμα υψηλής δραματουργίας και απόκρυφης φλόγας. Διόλου τυχαίο βέβαια αν αναλογιστεί κανείς τα προηγούμενα βήματα των συντελεστών (Protean Shield, Afterimage). Εδώ έχουμε απόκρυφο, άκρως ριφοκίνητο metal, με θεματολογία πραγματικό βάλσαμο απέναντι στην πραγματικότητα, αεικίνητες κιθάρες που πλέκουν αραβουργήματα και φωνητικά που φέρνουν στον νου την Ιταλία (η πολύ ιδιαίτερη χροιά και εκφορά του Παπαδάκη μπορεί να ξενίσει στην αρχή, αλλά νομίζω πως με κάθε ακρόαση την εκτιμώ λίγο περισσότερο). Ο χαρακτήρας είναι αμιγώς επικός, κατά τα Warlord πρότυπα (που αποτελούν σαφώς τη μεγαλύτερη επιρροή), δίχως να αποποιείται, όμως, και τις καλές στιγμές του ευρωπαϊκού power. Έργο εξαιρετικής μαεστρίας, που καταφέρνει να είναι ιδιαίτερα ευκολοάκουστο αλλά και να χαρακτηρίζεται, ταυτόχρονα, από τρομερό βάθος. Το δε ομώνυμο κομμάτι αποτελεί από τις πολύ μεγάλες στιγμές της δεκαετίας για τον σκληρό ήχο.

4. Noor – Mother’s Guilty Pleasure Part One

Δίσκος που έσκασε κυριολεκτικά από το πουθενά και μας έκανε να παραμιλάμε στην αρχή της χρονιάς. Φανταστικό US power metal, με κιθάρες που δεν σταματάνε και φωνητικά που τις κοντράρουν στα ίσα όσον αφορά τη ρευστότητα. Τσιτωμένο ατσάλι, από αυτό που σε καλεί να σκαρφαλώσεις σε σκαλωσιά και να υψώσεις τη γροθιά, δίχως να κάνει καθόλου εκπτώσεις σε συνθετική δεινότητα (έστω κι αν κάποιες διάρκειες μπορούσαν να κουρευτούν). Περιμένω μεγάλα πράγματα από αυτούς τους Καναδούς στο μέλλον και ανυπομονώ για την εμφάνισή τους στο Up The Hammers.

5. Departure Chandelier – Satan Soldier of Fortune

Η μπάντα με το καλύτερο όνομα της σκηνής (Πολυέλαιος Αναχώρησης, αν έχουν τον θεό τους) και το εξαιρετικό ντεμπούτο “Antrichrist Rise to Power” (απόκοσμο, φευγάτο raw black metal) επέστρεψε φέτος με δεύτερο full-length, (φυσικά) επιμένοντας Ναπολεόντεια στο εξώφυλο. Μουσικά κινείται σε παραδοσιακά πλην σαλεμένα μονοπάτια, ακροβατώντας ανάμεσα στη γείωση του μίσους και την αφιονισμένη λόξα των φασματικών μεγαλείων, ενώ με το ομώνυμο κομμάτι γράφουν το δικό τους, αριστουργηματικό, Quintessence. Θρίαμβος.

6. Black Curse – Burning In Celestial Poison

Η black/death κτηνωδία της χρονιάς από παλιές καραβάνες της σκηνής, με ένα κοκκινόμαυρο εξώφυλλο με υπέροχο στήσιμο. Τσιτωμένος ήχος, αφηνιασμένες κιθάρες, αποκρυφιστική θεματολογία, απολαυστικό μέταλλο του θανάτου.

7. Boarhammer - II - Chemognosis – A Shortcut to Mushrooms

Στο καζάνι αυτών εδώ των Γερμανών στροβιλίζονται δυνάμεις με ονόματα όπως Cultes des Ghoules, Master’s Hammer, Malokarpatan, όπερ σημαίνει κρατσανιστό αποκρυφιστικό black, από αυτό που τόσο καλά ξέρει να παίζει η πρώην σοσιαλιστική ανατολική Ευρώπη (θα στοιχημάτιζα ότι η μπάντα είναι από τις περιοχές της πάλαι ποτέ Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας). Yμνικές φωνητικές γκαρίδες, αρκετά μυσταγωγικά σημεία ηρεμίας και ψυχεδέλειας, και ικανές heavy καταβολές. Λιγότερο σοβαροί από τους Cultes, πιο γειωμένοι από τους Master’s Hammer, πιο black metal και αποκρυφιστές από τους Malokarpatan, ντεμπούτο που έχει πολλά να πει.

8. Demon Bitch - Master of the Games

Λιτανεία κοχλάζοντος US power metal με κάποιες από τις καλύτερες κιθάρες που έχουμε ακούσει τελευταία στο είδος. Φωνητικά που δεν βάζουν κώλο κάτω και συνθετική αρτιότητα που θυμίζει τις καλές στιγμές των Helstar, Heir Apparent, και άλλων τιτάνων της σκηνής.

9. Doedsmaghird - Omniverse Consciousness

Μπορεί το περσινό Dødheimsgard να μου άφησε μέτριες εντυπώσεις, αλλά εδώ έχουμε τον Βικοτνίκαρο σε μεγάλα κέφια, σε έναν δίσκο που ξαναθυμάται την πιο feral πλευρά της βασικής μπάντας, δίχως να απορρίπτει την πειραματική ωριμότητα που αναπτύχθηκε στο Black Medium Current.

10. Drifting sun – veil

Λυρικό progressive με εκφάνσεις θεατρικότητας που μου έφεραν στον νου το υπέροχο Galileo των Ιταλών Time Machine. Πανέμορφο και ιδιαίτερα συναισθηματικό άκουσμα.

11. Gordan – Gorda

Ένα πολύ παράξενο έργο που συνδυάζει παραδοσιακές βαλκανικές φωνητικές γραμμές με τελετουργικής υφής rhythm section, ζοφερό ambient καθώς και ίχνη ομιχλιασμένου krautrock. Εξαιρετική μίξη παράδοσης και νεωτερισμού, υπερβατική ατμόσφαιρα, ένα μαγευτικό άκουσμα που σκαρφαλώνει σαν τη Μόρα στο στήθος του ακροατή.

12. Grendel’s Sÿster – Katabasis Into The Abaton-Abstieg In Die Traumkammer

Δίσκος που περίμενα με τρομερή ανυπομονησία μετά τα δύο τρομερά EP του 2018 και ‘19. Μπορεί το Katabasis να μη φτάνει το επίπεδο αυτών των κυκλοφοριών, αλλά παραμένει ένα πολύ ωραίο έργο που συνδυάζει το κλασικό heavy και το πηγαίο επικό συναίσθημα με φολκ μελωδίες, ευκολομνημόνευτες συνθέσεις και κάποιες πραγματικά υπέροχες φωνητικές γραμμές. ΥΓ: Χαίρομαι που επιμένουν στο δίγλωσσο μοντέλο, ηχογραφώντας όλα τα κομμάτια τόσο στα αγγλικά όσο και στα γερμανικά.

13. Kitchen Cynics & Margery Daw – As Those Gone Before

Συγκρότημα με πελώρια δισκογραφία, ανακάλυψα τους Kitchen Cynics πέρυσι, και φέτος σκάλωσα με αμφότερους τους συνεργατικούς δίσκους που κυκλοφόρησαν (Weeping Stones και αυτό). Τελικά η πλάστιγγα έγειρε προς το As Those Gone Before, ως πιο άρτιο συνολικά: πρόκειται για ένα υπέροχο έργο παραμυθένιας πειραματικής folk με σκοτεινή ατμόσφαιρα που γιγαντώνεται ιδιαίτερα στους στίχους, που εμπνέονται από την ιστορία και την παράδοση. Κατάλληλο για χειμωνιάτικα νανουρίσματα μπροστά στο μισοσβησμένο τζάκι.

14. Lord Goblin – Lord Goblin

Φανταστικό επικό heavy metal που δεν φοβάται να αφήσει τις ταχύτητες να ξεφύγουν προς μαυρομεταλλικά μονοπάτια, διατηρώντας όμως την ηρωική ατμόσφαιρα. Υμνικά φωνητικά που φέρουν λίγο από το πνεύμα των Domine, ουσιαστικές συνθετικά κιθάρες, και αδιανόητη κορύφωση με τη διλογία Light of the Black Sun που κλείνει τον δίσκο.

15. Mons Veneris – Ascent Into Draconian Abyss

Μετά το υπέροχο περσινό EP περίμενα εναγωνίως το επόμενο βήμα των Πορτογάλων, και το φετινό full-length δεν με απογοήτευσε. Μπουντρουμιασμένο (αλλά με καλή –τηρουμένων των αναλογιών– παραγωγή) black metal με τελετουργικό αέρα, μοναστηριακά φωνητικά, κάτι από το ντεμπούτο των Ondskapt (και αναπόφευκτα από το De Mysteriis).

16. Nemedian Chronicles – The Savage Sword

Πάρα πολύ καλό heavy/power pulp fantasy θεματολογίας (όπως είναι φανερό από όνομα, τίτλο και εξώφυλλο) που μουσικά φέρνει σε Guardian της ‘90s περιόδου (κάτι στο οποίο φταίει τόσο η χροιά του τραγουδιστή αλλά και οι χειμαρρώδεις θριαμβικές μελωδίες). Καλοδουλεμένο συνθετικά (αν και κάπως ξεχειλωμένο σε διάρκεια), με πολύ πιασάρικες μελωδικές γραμμές, παθιασμένο, υπερτίμιο ευρωπαϊκό power metal.

17. Reverorum Ib Malacht – Svartsjuka och magi (ή αλλιώς ሧ​ር​ት​ጩ​ካ ፡ ኦክ ፡ ማጊ ።)

Οι ρωμαιοκαθολικοί Σουηδοί μπορεί να βγάζουν περισσότερη μουσική από ό,τι μπορούν να φιλτράρουν ποιοτικά, αλλά στο φετινό μεταίχμιο Οκτώβρη-Νοέμβρη έκαναν το 2 στα 3, κυκλοφορώντας δύο εξαιρετικούς δίσκους του υπερβατικού μαύρου μετάλλου τους. Προτίμησα το Svartsjuka och magi σε σχέση με το επίσης εξαιρετικό Martyrium Matrimonii: Sacrificium Christi, λόγω της λιγότερο δομημένης και εκ τούτου πιο σκοτεινής υφής του. Κατάβαση στα πύρινα άβατα.

18. Spectral Voice – Sparagmos

Λίγες φορές έχει πραγματικό νόημα η λέξη Θηριωδία στην περιγραφή ενός δίσκου· αυτή είναι μία από αυτές. Ερεβώδες, γεμάτο αναθυμιάσεις και νεκρική ακαμψία, με αχαρτογράφητη δομή, μια καταβύθιση σε ανήλιαγα δάση γεμάτα με κρεμασμένα σώματα.

19. Μνήμα – Καταραμένα Λείψανα

Δεύτερο δίσκος για το εγχώριο σχήμα, μουσική για να ακούς όντας νεκρός, χωμένος στο γαμημένο σου το μνήμα (όπως λένε και οι ίδιοι στο Cursed Relics, Cursed Soil). Ιδανικά χαοτικό, με πριμαριστό κοκκώδη ήχο που τσιτσιρίζει τα ηχεία, φωνητικές κραυγές που ίπτανται σαν αόρατα κρανία ολόγυρα και κορυφώνουν σε εκλάμψεις καθαρών αναθεματισμών, και μια ριφολογία που αποκαλύπτεται ως ιδιαίτερα μελετημένη κάτω από τα στρώματα του θορύβου.

20. Παγανή Κυριακή – Παγανή Κυριακή

Κατσασύνθ ντίσκο μπλακ με υπερφυσική λαογραφική θεματική, εξαιρετική χρήση ντοκιμαντερικών samples και αξιοζήλευτο εξώφυλλο – γενικά η αισθητική τους είναι ακατέβατο δεκάρι. Σωστή αξιοποίηση της παράδοσης και της υφέρπουσας μεταφυσικής ανησυχίας που κυριαρχεί στη βαλκανική χερσόνησο. Άξια προσθήκη στην πρόσφατη και ιδιαίτερα ποιοτική εγχώρια synth-punk σκηνή.

Demos & EPs:

1. Writhen Hilt – Ancient Sword Cult

Arcane, μυσταγωγικό ατσάλι που σκοράρει σε κάθε τομέα, από συνθέσεις και πνεύμα μέχρι εξώφυλλο, τίτλους και θεματολογία. Εδώ μέσα βράζουν οι Warlord, οι Bathory και πάνω απ’ όλα οι συμπατριώτες τους, Atlantean Kodex – παρόλα αυτά οι Writhen Hilt καταφέρνουν να έχουν προσωπικό χαρακτήρα. Αν ήταν full-length τότε θα ήταν πιθανότατα στην κορυφή της λίστας μου· τώρα είναι απλά μέσα στα τρία καλύτερα πράγματα που άκουσα φέτος. Ανυπομονώ να τους δω στο Up the Hammers.

2. Necromantic Worship – Promo 2025

Η επανασύνδεση που δεν ήξερα πως χρειαζόμουν ήρθε από το πουθενά, με ένα 25λεπτο δείγμα προπομπό του επερχόμενου full-length. Οι καλύτεροι επίγονοι του πνεύματος των Necromantia, άξιοι νεκρομαντικής λατρείας.

3. Ringlorn – Chapter 1

Στο bandcamp του ντόπιου αυτού σχήματος γράφει “epic lyrical, arcane metal”, κάτι που περιγράφει μέσες άκρες την ουσία της μουσικής των Ringlorn: το πνεύμα του Tsamis είναι ισχυρό εδώ μέσα, με περίτεχνες μελωδίες και κατάνυξη. Πηγαία φωνητικά που κατανοούν τα (ομολογουμένως εμφανή) όριά τους, κάποια εκκλησιαστικά πλήκτρα, ε, ακόμη και κομμάτι Warlord έχουν, θαρρώ πως είναι κατανοητό τι παίζουν (και το κάνουν αρκετά καλά). Προσδοκώ την εντός μήνα κυκλοφορία του ντεμπούτου τους.

4. Meduusa – Demo 2023

Νέο πρότζεκτ του Oskari των λατρεμένων μου Iron Griffin, με σαφώς πιο doom διάθεση, αλλά εξίσου επικό χαρακτήρα με τη μαμά-μπάντα. Αργόσυρτοι ρυθμοί, arcane μυσταγωγικές φωνητικές γραμμές, νιώθω ώρες ώρες πως ο συγκεκριμένος γράφει μουσική για μένα – τόσο πολύ εφάπτεται με το γούστο μου.

5. Horns & Hooves – Spectral Voyeurism

Ένα καταιγιστικό έργο επιθρασωμένου μαύρου μέταλλου, κατά τις διδαχές των Spite (έτερο σχήμα του mainman Salpsan), που συνδυάζει τη δολιότητα των πρωίμων Absu με κάτι από το πνεύμα των Mortuary Drape. Συνθετική οξύνοια, ιδανική διάρκεια για το είδος, εθιστική κυκλοφορία.

6. Lander – Heroic Lands

Από τον όμιλο της Wergild, εδώ έχουμε επικό black metal με Graveland ηχητικές (και όχι, ευτυχώς, πολιτικές) καταβολές, πολεμοχαρή όγκο, εμβόλιμα synths και Warhammer αισθητική. Απολαυστικό, ιδίως όταν ανοίγεται συνθετικά προς την ανάταση.